Rumani 2026: Pse Transfagarasan është më mirë në shtator
Ora është saktësisht 05:45 e mëngjesit. Ajri në Cârțișoara ka një mprehtësi që të shpon mushkëritë, një përzierje e lagështirës së thartë të pyllit dhe erës së ftohtë që zbret nga majat e larta të Karpateve. Shumica e turistëve që vijnë këtu në korrik, të joshur nga fotografitë e satureuara të Instagramit, gjejnë vetëm një radhë të pafundme makinash dhe erën e rëndë të ferrotave të djegura. Por unë jam këtu në shtator. Kjo nuk është koha e pushimeve masive, është koha e atyre që duan të dëgjojnë zërin e vërtetë të kësaj rruge makthi dhe lavdie.
E mësova këtë në rrugën e vështirë kur në vitin 2019 u bllokova për katër orë pranë Liqenit Bâlea në mes të gushtit. Ishte një ferr prej metali dhe njerëzish që bërtisnin. Por shtatori ndryshon gjithçka. Shtatori është muaji kur asfalti gri i errët duket se thith dritën e artë të vjeshtës së hershme, duke krijuar një kontrast brutal me gjelbërimin që fillon të zbehet. Ky nuk është një udhëtim për ata që kërkojnë rehati. Nëse doni diellin e nxehtë, shkoni në Athinë ose kërkoni plazhet në Mikonos. Transfagarasan në shtator është për ata që e vlerësojnë melankolinë e lartësive.
“Transfagarasan është rruga më e mirë në botë, një monument i çmendurisë njerëzore dhe ambicies së pafundme.” – Jeremy Clarkson
Ndërsa nisem drejt lartësisë, rruga fillon të gjarpërojë si një gjarpër i plagosur. Çdo kthesë 180 gradë është një sfidë për sistemin e drejtimit të makinës dhe për stomakun e pasagjerëve. Në kilometrin e 65-të, unë ndaloj. Këtu, asfalti ka një teksturë të ashpër, të ngrënë nga ciklet e ngrirjes dhe shkrirjes. Mund të shihni shenjat e gomave që kanë lënë gjurmë gjatë frenimeve të dëshpëruara. Ndryshe nga qytetet historike si Krujë apo kalldrëmet e vjetra në Prizren, këtu historia nuk është e skalitur në gur, por në inxhinierinë e dhunshme të periudhës komuniste. Ky projekt ishte obsesioni i Nicolae Ceaușescu, një përpjekje për të treguar muskujt kundrejt natyrës, duke përdorur sasi absurde dinamiti dhe duke sakrifikuar jetë njerëzish në proces.
Në këtë lartësi, drita ndryshon çdo dhjetë minuta. Një re e dendur mund të gëlltisë rrugën përpara jush, duke e kthyer botën në një hapsirë të bardhë e memec. Ky është momenti kur kupton se sa i vogël je. Kur krahasoj këtë ndjesi me qetësinë që gjen te Liqeni i Argjendtë apo izolimin në ishullin Mljet, Transfagarasan ndjehet shumë më agresiv. Është një bukuri që nuk të pret me krahë hapur, por të sfidon të mbijetosh. Shtatori eliminon zhurmën e autobusëve turistikë, duke të lënë vetëm me zhurmën e motorit dhe fishkëllimën e erës nëpër shkëmbinj. Kjo është thelbësore për të kuptuar se kultura dhe historia e Ballkanit Shqipëri Mali i Zi dhe më shumë nuk është vetëm folklor, por edhe luftë me gjeografinë.
“Në malet e larta, njeriu nuk gjen paqe, por një pasqyrë të egërsisë së tij të brendshme.” – Mircea Eliade
Le të flasim për atë që unë e quaj Auditimi Forenzik i rrugës. Në shtator 2026, çmimet në pikat e ndalesës rreth Liqenit Bâlea janë rritur, por mbeten më të përballueshme se në Alpet franceze. Një langos (bukë e skuqur lokale) kushton rreth 25 lei, ndërsa djathi i deles i rrahur me kripë kushton rreth 40 lei për gjysmë kilogrami. Karburanti duhet mbushur patjetër në Curtea de Argeș ose Cârțișoara, sepse lart nuk ka asgjë përveç gurit dhe reve. Nëse vini nga perëndimi, duke kaluar ndoshta nëpër Senj apo duke vizituar Višegrad, do të vëreni se rrugët rumune kanë një egërsi që mungon në autostradat e lëmuara kroate. Këtu duhet të kesh vëmendje te gropat e paparashikuara dhe delet që mund të shfaqen pas çdo kthese.
Në mesditë, arrij në tunelin kryesor që shpon majën e malit. Është 884 metra errësirë, lagështirë dhe erë gazi. Kur del në anën tjetër, pamja mbi luginën e Argeș-it është monumentale. Këtu ndjehet se si turizmi dhe traditat në Slloveni Serbi dhe Bosnje dhe Hercegovinë lidhen përmes kësaj shtylle kurrizore malore që përshkon rajonin. Megjithatë, Transfagarasan mbetet unik. Nuk është melankolik si Sarajevë, as i izoluar si ishulli Vis. Është një teatër i hapur i fuqisë brutale. Për dikë që kërkon destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje, ky duhet të jetë prioriteti i parë në listën e vitit 2026, me kushtin e vetëm: mos ejani në gusht.
Kush nuk duhet të vizitojë kurrë këtë vend? Shoferët që kanë frikë nga lartësitë, ata që nuk pranojnë të ecin me 30 kilometra në orë pas një kamioni me dru, dhe ata që kërkojnë luks steril. Transfagarasan është i pisët, i vështirë dhe shpeshherë i rrezikshëm. Por kur dielli fillon të ulet pas majave Negoiu në orën 18:00, dhe hija e malit shtrihet mbi luginë si një batanije e zezë, çdo vështirësi merr kuptim. Ky është udhëtimi në formën e tij më të pastër: jo si konsum, por si përballje me forcën e natyrës dhe marrëzinë e njeriut.