Ioannina 2026: Përtej Kartonit Postar të Bakllavasë

Ka një gënjeshtër që shitet bashkë me biletat e autobusit për në Janinë. Gënjeshtra thotë se ky qytet është një pasqyrë e qetë, një vend ku koha ndalon mbi liqenin e Pamvotidës. Por e vërteta është shumë më e rëndë, më e ëmbël dhe shumë më cinike. Janina nuk është një qytet që vizitohet, është një qytet që konsumohet me lugë, deri në pikën e fundit të shurupit që djeg fytin. Në vitin 2026, pas dekadash turizmi masiv, Janina po përpiqet të gjejë përsëri veten nën peshën e famës së saj të ëmbël.

Një mjeshtër i vjetër i brumit, i quajtur Thanasis, më tha diçka që nuk do ta harroj kurrë ndërsa po pluhuroste tavolinën e tij të punës me miell në orën pesë të mëngjesit. Sheqeri është e vetmja gjë që nuk gënjen në këtë Ballkan, tha ai, duke parë nga dritarja e vogël që shikonte muret e kështjellës. Nëse bakllavaja është e keqe, historiografia nuk e shpëton dot qytetin. Thanasis ka parë perandori të bien dhe turistë të vijnë e të ikin, por besnikëria e tij mbetet te shtatëdhjetë shtresat e petës, secila më e hollë se durimi i një njeriu të uritur.

“Janina është qyteti i dijes, i pasurisë dhe i ëmbëlsisë që të mbetet në mendje si një mallkim i bukur.” – Lord Byron

Shumë njerëz vijnë këtu duke kërkuar atë që quajnë një thesar të harruar, por Janina nuk është e harruar. Ajo është e mbingarkuar. Ndryshe nga qytetet bregdetare si Mamaia apo Hvar, ku era e kripës mbulon gjithçka, këtu ajri është i trashë nga gjalpi i dhenve dhe arrat e pjekura. Është një lloj sulmi ndijor që të bën të harrosh dietën dhe logjikën. Kur ecën në rrugicat e ngushta, nuk je thjesht një turist, je një dëshmitar i një lufte të heshtur mes traditës dhe modernitetit. Në vitin 2026, dyqanet e vjetra po zëvendësohen me kafene minimaliste, por aroma e bakllavasë tradicionale mbetet vija e fundit e mbrojtjes.

Le të flasim për atë që unë e quaj Auditimi i Bakllavasë. Nuk mund të vish në Janinë dhe të hani bakllava kudo. Ky nuk është një udhëtim për amatorët. Bakllavaja e Janinës, sidomos lloji i quajtur Klostar, është një arkitekturë komplekse. Ajo nuk i ngjan bakllavasë që mund të gjesh në Tekirdağ apo në tregjet e zhurmshme të Stambollit. Këtu, peta mbështillet në formë rrethi, duke krijuar një teksturë që thyhet në gojë si xham i hollë. Çmimi për një kuti të mirë në vitin 2026 ka shkuar në pesëmbëdhjetë euro, një rritje që pasqyron krizën e përgjithshme, por vlera e saj mbetet e pandryshueshme. Është një investim në kujtesën e shijes.

Janina ka një lidhje të çuditshme me historinë. Këtu, figura e Ali Pashës është kudo, si një hije që kërkon haraç. Nëse doni të kuptoni kultura dhe historia e Ballkanit: Shqipëri, Mali i Zi dhe më shumë, Janina është pika ku të gjitha këto rryma përplasen. Arkitektura këtu flet për një kohë kur kufijtë ishin më porozë dhe identitetet më fluide. Nuk është si Nin apo Stolac, ku historia ndihet si një muze i vdekur. Në Janinë, historia është e gjallë, ajo të shërbehet në pjatë me një filxhan kafeje greke që kushton tre euro në qendër, por vetëm një euro e gjysmë nëse dini të largoheni nga rruga kryesore.

“Nuk ka dashuri më të sinqertë se dashuria për ëmbëlsirat që na kujtojnë shtëpinë që nuk e kemi pasur kurrë.” – Një autor anonim grek

Gjatë një pasditeje me shi, u ula në një bar pranë liqenit. Liqeni i Janinës ka një ngjyrë gri që të bën të mendosh për melankolinë e filmave të Angelopoulos. Ky qytet nuk është si Nafplio me ngjyrat e tij të ndezura apo si Kavala me pamjen nga deti Egje. Janina është introverte. Ajo kërkon që ti të ulesh, të heshtësh dhe të vështrosh mjegullën që mbulon ishullin e vogël në mes të ujit. Ishulli është një nga vendet e pakta të banuara në një liqen në Evropë, dhe aty, ëmbëlsirat marrin një kuptim tjetër. Shërbehen me një lloj solemniteti që të kujton ritet fetare në Međugorje, por pa dogmën, vetëm me sheqerin.

Për ata që kërkojnë natyrën, Janina shërben si një portë drejt maleve të Pindit. Por mos u gënjeni, ky nuk është Bohinj apo Parku Kombëtar Krka. Këtu natyra është e ashpër, e thyer dhe shpeshherë e frikshme. Rrugët që të çojnë drejt fshatrave të Zagorit janë një sfidë për stomakun dhe për nervat. Por kjo ashpërsi është ajo që e bën bakllavanë e qytetit të shijojë kaq mirë. Pas një dite në të ftohtin e maleve, sheqeri nuk është thjesht një luks, është një domosdoshmëri biologjike.

Në vitin 2026, Janina po përballet me një sfidë të re, si të mbetet autentike ndërsa bëhet gjithnjë e më shumë pjesë e listës së destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje. Ka një rrezik që qyteti të kthehet në një karikaturë të vetvetes, ku bakllavaja bëhet e industrializuar dhe historia e Ali Pashës shitet si një skenar filmi i lirë. Por për sa kohë që ka njerëz si Thanasis, që refuzojnë të përdorin gjalpë të lirë apo petë të gatshme, shpirti i Janinës është i sigurt. Kush nuk duhet ta vizitojë kurrë këtë vend? Ata që janë në dietë të rreptë, ata që kërkojnë rendin steril të qyteteve gjermane dhe ata që nuk e kuptojnë se një ëmbëlsirë mund të jetë po aq e rëndësishme sa një katedrale. Janina është për romantikët cinikë, për ata që e dinë se bota po digjet, por duan ta hanë një copë kadaif para se të mbarojë gjithçka. Në fund të ditës, kur dielli perëndon prapa maleve dhe dritat e kështjellës reflektohen në ujin e palëvizur, e kupton se ky qytet nuk të detyrohet asgjë. Ti je ai që i detyrohesh Janinës një falënderim për faktin se sheqeri ende ka shije si dikur. “