Ora 6:00 e mëngjesit në Shkup nuk ka asgjë nga magjia e qyteteve bregdetare si Pula apo Biograd na Moru. Këtu ajri ka shijen e hirit dhe të shtëpive që digjen me dru e qymyr. Eshtë një lloj asfiksie që të mbyt para se të fillosh ditën. Megjithatë në këtë kaos brutalist ku betoni i epokës jugosllave përplaset me statujat e stërmëdha të projektit Shkupi 2014 Mali i Vodnos qëndron sipër nesh si një roje i heshtur dhe i vrenjtur. Nuk është një kodër e thjeshtë. Eshtë mushkëria e fundit e një qyteti që po mbytet në ambiciet e veta urbane. Një roje i vjetër i pyllit të cilin e takova pranë Sredno Vodno një burrë me emrin Dragan me lëkurën si lëvore lisi më tha diçka që nuk do ta harroj. Dragan i cili ka shërbyer në këto shtigje për tridhjetë vjet më tha: Shkupi poshtë nesh është një teatër i çmendur por Vodno është e vetmja gjë e vërtetë që na ka mbetur. Mali nuk gënjen. Ai merr tymin tonë dhe na kthen oksigjen edhe kur ne nuk e meritojmë. Kjo urtësi lokale të bën të kuptosh se ky nuk është thjesht një destinacion turistik por një akt mbijetese. Për ata që kërkojnë diçka ndryshe nga Kanioni i Matkës apo qetësia që ofron Manastiri Rila në Bullgarinë fqinje Vodno ofron një pamje të zhveshur të realitetit ballkanik.
“Udhëtari sheh atë që sheh; turisti sheh atë që ka ardhur të shohë.” – G.K. Chesterton
Ndërsa ngjitesh drejt majës ndryshimi i dritës është dramatik. Në orën 8:00 dielli fillon të depërtojë përmes mjegullës së dendur që mbulon Vardarin. Nuk është një dritë e ngrohtë si në Ioannina por një dritë e ftohtë që zbulon plagët e qytetit. Nga këtu lart Shkupi duket si një maket i papërfunduar ku historia është shkruar e rishkruar me nxitim. Po të krahasojmë këtë peizazh me rregullin që gjen në Iași apo arkitekturën e rregullt në Beograd Vodno të ofron një perspektivë ku kupton se sa i vogël është njeriu përballë natyrës që nuk kërkon leje për të ekzistuar. Kjo vizitë është pjesë e asaj që ne e quajmë kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume sepse Vodno mbart me vete shenjat e të gjitha epokave. Le të ndalemi pak te detajet e rrugës. Shtegu që të çon drejt majës Krstovar është i mbushur me gurë të lëmuar nga hapat e mijëra njerëzve që kërkojnë shpëtim nga zhurma. Këtu nuk ka dyqane luksoze si në Stamboll apo resorte të zhurmshme si në Ljubuški. Ka vetëm aromën e pishave dhe tingullin e këpucëve mbi dhé. Nëse shikoni me vëmendje degët e pishave në këtë lartësi do të vëreni se si ato janë të praruara nga një lloj pluhuri i bardhë që nuk është dëborë por mbetje e erërave që fryejnë nga minierat e largëta. Eshtë një bukuri e pistë një estetikë e dhimbshme që e bën këtë vend unik. Kryqi i Mijëvjeçarit që qëndron në majë është një monument i diskutueshëm. I lartë 66 metra ai shihet nga çdo cep i qytetit. Për disa është simbol shprese për të tjerë një shenjë dominimi në një qytet multietnik. Por kur qëndron poshtë tij në mesditë zhurma e metalit që dridhet nga era të kujton se asgjë nuk është e përjetshme. Ky kryq nuk ka hijeshinë e urës në Višegrad por ka një forcë brutale që të detyron ta shohësh.
“Mali ka mënyrën e tij të të treguarit se sa shumë gabohemi për rëndësinë tonë në botë.” – Një autor anonim ballkanik
Për ata që duan të eksplorojnë më shumë këtë rajon rekomandoj të lexojnë maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike për të kuptuar lidhjen mes këtyre peizazheve. Nga ana logjistike një biletë për teleferikun kushton rreth 120 denarë por vlera e vërtetë është ecja në këmbë. Një auditim i thjeshtë i shpenzimeve tregon se me më pak se 10 euro mund të keni një eksperiencë që asnjë guidë standarde nuk e përshkruan dot. Nuk është thjesht çështje parash por çështje kohe. Pse vlen çdo minutë? Sepse në Vodno koha rrjedh ndryshe. Ndërsa në qytet njerëzit nxitojnë për në zyra këtu lart koha matet me lëvizjen e reve. Kush nuk duhet ta vizitojë këtë vend? Ata që kërkojnë troftë të freskët dhe shërbim me doreza të bardha. Ata që nuk duan të djersijnë apo ata që nuk e suportojnë dot idenë se Ballkani është një vend i komplikuar dhe shpesh i trishtë. Vodno është për melankolikët për ata që gjejnë bukuri te ndryshku dhe te qetësia pas stuhisë. Në fund të ditës rreth orës 18:00 kur dielli fillon të zhytet pas maleve të Sharrit Shkupi poshtë fillon të ndizet si një fushë me xixa. Kjo është ora më e mirë. Të gjitha mëkatet e qytetit fshihen nën dritat e verdha të rrugëve. Vodno bëhet një siluetë e zezë që na mbron edhe për një natë tjetër. Nëse jeni duke kërkuar për të tjera destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje mos harroni se shpesh vendet më të rëndësishme janë ato që nuk bëjnë zhurmë nëpër broshura turistike. Vodno është një prej tyre. Një dëshmi e heshtur e një populli që jeton mes reve dhe betonit duke pritur një të nesërme më të pastër.