Ora është katër e mëngjesit në Tutin. Ajri është i ftohtë, i thikët, me një aromë të rëndë druri të djegur që vjen nga oxhaqet e vjetra në periferi. Kjo nuk është qendra turistike e lëmuar që mund të prisni në Zlatibor, ku trotuaret janë të rregulluara për turistët me atlete të shtrenjta. Këtu, toka është e ashpër dhe nuk kërkon falje. Përpara se dielli të fillojë të zbardhë majat e Mokra Gorës, qyteti duket sikur mban frymën. Unë nuk jam këtu për të parë monumente, por për të ndjerë djegien në mushkëri që vetëm lartësitë e Sanxhakut mund ta ofrojnë. Një bari i moshuar i quajtur Meha, të cilin e takova pranë tregut të bagëtive, më tha me një buzëqeshje cinike: Majat tona nuk tunden nga vrapimi yt, ato thjesht presin të shohin kur do të dorëzohesh. Ky është shpirti i këtij vendi, një sfidë e vazhdueshme midis njeriut dhe një natyre që nuk është zbutur kurrë plotësisht. [IMAGE_PLACEHOLDER] Shtegu i parë që duhet të mposhtni është ngjitja drejt Gradacit. Ndërsa drita e parë e agimit fillon të kthejë grinë e gurëve në një ngjyrë portokalli të zbehtë, rruga bëhet e pjerrët. Ky nuk është një vrapim i lehtë, është një përleshje me gravitetin. Gurët e lirshëm nën këmbë kërkojnë vëmendje maksimale. Në krahasim me qetësinë artificiale të vendeve si Athinë apo bregdetit të rregullt në Rovinj, Gradaci ndihet i gjallë në një mënyrë të rrezikshme. Ky rajon mbart një peshë të madhe, ku kultura dhe historia e Ballkanit, Shqipëri, Mali i Zi dhe më shumë ndërthuren në çdo shtresë guri.
“Vrapimi është një pyetje e madhe që i bëjmë vetes çdo ditë: Kush jam unë dhe sa larg mund të shkoj?” – Dean Karnazes
Ndryshe nga Durmitor, ku shtigjet janë të shënuara për masat, këtu në Tutin duhet të besosh instinktit tënd. Pas Gradacit, rruga të çon drejt rrafshnaltës së Peshterit. Këtu peizazhi ndryshon rrënjësisht. Era fillon të fryjë me një forcë që të shtyn mbrapsht. Është një hapësirë e pafundme, ku horizonti duket sikur largohet sa më shumë që vrapuesi përpiqet ta arrijë. Këtu bëjmë hulumtimin tonë të vërtetë mbi qëndrueshmërinë. Në këtë pikë, do të kuptoni se Tutini nuk është për ata që kërkojnë rehati. Për ata që duan diçka më të butë, ndoshta destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje janë një zgjedhje më e mirë, por për mazokistët e vrapimit, ky është paradis. Më pas, zhvendosemi drejt rrjedhës së Vidrenjakut. Në mesditë, dielli godet fort mbi ujin e ftohtë. Këtu do të bëjmë një ndalesë vizuale tek një krua i vjetër pranë Godovës. Ky nuk është thjesht një burim uji. Është një govatë guri e gdhendur me dorë, e mbuluar me myshk të trashë jeshil që ndriçon nën rrezet e diellit. Uji rrjedh me një ritëm hipnotizues, duke krijuar një pellg të vogël ku pikat kthehen në rrathë që zhduken sapo formohen. Aroma e mentes së egër që rritet rreth gurëve të lagur është aq e fortë sa të mpin shqisat. Ky është një nga ato momente ku vrapimi ndalon dhe njeriu thjesht ekziston.
“Në male ka vetëm dy kura për çdo gjë: ose ecën më lart, ose ulesh dhe hesht.” – Autor Anonim
Shtegu i tretë na dërgon drejt kufirit me Malin e Zi, përmes pyjeve të dendura të Mokra Gorës. Kjo pjesë është një kontrast i fortë me rrafshnaltën e hapur. Këtu jeni të rrethuar nga pishat që bllokojnë dritën dhe krijojnë një atmosferë pothuajse mistike. Ndryshe nga Omiš apo Halkidiki, ku deti ofron një arratisje vizuale, këtu pylli të mbyll brenda vetes. Është një vrapim introspektiv. Ky rajon nuk ka shkëlqimin e rremë të vendeve turistike, është i vërtetë, i ashpër dhe shpesh i harruar. Për ata që kanë vizituar Banja Luka ose Konjic, do të vëreni një ngjashmëri në forcën e natyrës, por Tutini ka një melankoli të veçantë që nuk e gjeni askund tjetër. Shtegu i katërt dhe i fundit është ai i perëndimit të diellit, që zbret nga kodrat e larta drejt qendrës së qytetit. Ndërsa drita fillon të venitet dhe hijet e gjata mbulojnë luginën, vrapimi bëhet më i lehtë, por mendja rëndohet nga lodhja. Kjo nuk është si Burimi i Bosnës ku gjithçka është e pastruar dhe e rregullt. Këtu mund të hasni një traktor të vjetër të lënë në mes të rrugës ose një tufë delesh që bllokojnë kalimin. Analiza e kostove për këtë udhëtim është e thjeshtë: nuk kushton asgjë përveç vullnetit tuaj. Çmimet e ushqimit në qytet janë qesharake, ku një byrek i nxehtë pas 20 kilometrave vrapim shijon më shumë se çdo darkë luksoze në Rovinj. Kush nuk duhet të vijë këtu? Ata që kanë frikë nga balta, ata që kërkojnë tabela orientuese në çdo hap dhe ata që nuk e durojnë dot heshtjen e madhe të maleve. Tutini është një test, jo një pushim. Në fund, kur dielli zhduket pas horizontit të ashpër, mbetet vetëm rrahja e fortë e zemrës dhe ndjesia se, për disa orë, ke qenë pjesë e diçkaje shumë më të madhe se vetja. Kjo është arsyeja pse kthehemi në këto shtigje: jo për të pushtuar natyrën, por për të lejuar që ajo të na zhveshë nga pretendimet tona urbane.