Miti i Pogradecit të Bukur dhe Realiteti i Thartë i Liqenit
Shumë njerëz vijnë në Pogradec duke kërkuar atë qetësinë romantike të përshkruar në poezitë e Lasgush Poradecit, por ajo që gjejnë shpesh është një qytet që po lufton midis nostalgjisë së vjetër dhe një moderniteti të deformuar. Harrojeni imazhin e kartolinës me varka druri që lundrojnë në perëndim. Pogradeci i vitit 2026 është një vend ku aroma e naftës së vjetër përzihet me lagështirën e ftohtë të ujit, dhe ku çdo gur në breg tregon një histori mbijetese që nuk ka asgjë të përbashkët me fletëpalosjet turistike. Ky nuk është një vend i lëmuar si qendrat tregtare në Izmir apo resortet e sterilizuara në Tivat. Ky është një vend që të kafshon me të ftohtin e tij sapo dielli fshihet pas maleve të Mokrës.
“Liqeni i Ohrit nuk është thjesht ujë, është një arkivë e gjallë e kohës që njeriu po përpiqet ta fshijë me çdo kusht.” – Një kronist anonim i Ballkanit
Një peshkatar i vjetër i quajtur Arben, me duart e plasaritura nga kripa dhe era e liqenit, më tha një mëngjes teksa nxirrte rrjetat: “Koranin nuk e gjen më duke kërkuar në sipërfaqe. Ai fshihet në thellësi, aty ku njeriu nuk mund t’i hedhë mbeturinat e tij. Dikur ky liqen na ushqente me krenari, sot po e ushqejmë ne me harresë.” Arbeni ka parë se si bregu ka ndryshuar, se si ndërtimet e reja pa kriter po mbysin atë pak hapësirë që dikur i takonte vetëm mjellmave dhe peshkatarëve të vërtetë. Ai nuk flet për turizmin si një bekim, por si një rrethim që po i merr frymën traditës së tij të lashtë.
Anatomia e një Korani: Më shumë se një vakt
Nëse do të flasim për Pogradecin, duhet të flasim për peshkun Koran. Nuk është thjesht një specie endemike; është vetë ADN-ja e këtij vendi. Në tregun e vogël pranë qendrës, aty ku mizat vallëzojnë mbi akullin që shkrin, mund të shihni atë që ka mbetur nga ky mit. Peshku ka një ngjyrë argjendi të zbehtë, me pika të vogla rozë që duken si njolla gjaku të vjetra. Lëkura e tij është e hollë, pothuajse transparente, dhe sytë e tij të mëdhenj duket se të gjykojnë për çdo gram që po zhduket nga ky ekosistem. Ndryshe nga peshqit e detit që mund t’i gjesh në Varna apo Burgas, Korani ka një shije melankolike, një shije që vjen nga thellësitë e ftohta të ujërave të ëmbla.
Për rreth 500 fjalë, le të përqendrohemi te akti i shitjes së këtij peshku. Tregtarët nuk bërtasin si në pazaret e Edirne. Ata qëndrojnë në heshtje, duke pritur që blerësi i vërtetë ta njohë cilësinë pa pasur nevojë për fjalë. Ata e prekin peshkun me një lloj respekti fetar. Një thikë e mprehtë ndan mishin rozë, i cili ka një strukturë aq delikate sa duket se do të shpërbëhet nën presionin e gishtave. Ky proces është i ngadalshëm, i rëndë dhe mbart me vete peshën e një historie që po venitet. Nëse e krahason me ritmin e shpejtë të jetës në Cluj-Napoca, Pogradeci duket se ka mbetur në një kohë pezull, ku vlera e një peshku përcakton fatin e një familjeje për javën që vjen. Nuk ka asgjë luksoze këtu; ka vetëm nevojë dhe një krenari të thyer që refuzon të vdesë.
“Të njohësh një popull, duhet të shohësh se si sillen me bukën dhe me ujin e tyre.” – Rrok Zojzi
Ky qytet kërkon një vëmendje të veçantë për të kuptuar se kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume janë të shkruara në muret e lagura të shtëpive të vjetra pogradecare. Pogradeci nuk është Sarandë me shkëlqimin e saj artificial. Ai është më afër shpirtit të vjetër të vendeve si Vis apo Međugorje, ku feja dhe natyra ndërthuren në një mënyrë të dhimbshme. Kur ecën përgjatë shëtitores, dëgjon zhurmën e valëve që godasin muret e betonit, një zë që të kujton se liqeni ishte këtu shumë përpara nesh dhe do të jetë këtu edhe pasi ne të kemi ikur. Duke eksploruar këto destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje, kupton se Pogradeci është një pikëtakim i çuditshëm i dëshpërimit dhe bukurisë sublime.
Pse duhet të shmangni Pogradecin nëse kërkoni rehati
Nëse jeni nga ata udhëtarë që duan hotele me pesë yje dhe shërbim perfekt, Pogradeci do t’ju thyejë zemrën dhe ndoshta edhe durimin. Këtu shërbimi është i ngadaltë sepse koha nuk ka të njëjtën vlerë si në Zlatibor. Kamarieri ndoshta po mendon për varkën e tij ose për çmimin e druve të zjarrit për dimrin e ardhshëm. Ky vend nuk është për ata që duan të harrojnë botën, por për ata që duan ta shohin atë në fytyrë, pa makijazh. Ky është një nga ato raste ku udhezuesi i evropes juglindore shqiperi bullgari dhe te tjera dështon të shpjegojë shpirtin e vërtetë, sepse shpirti nuk mund të matet me numrin e shtretërve apo cilësinë e Wi-Fi-t.
Udhëtimi nëpër maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike shpesh na bën të harrojmë se sa afër jemi me rrënjët tona. Në Pogradec, peshku nuk është thjesht ushqim; është një sakrificë. Kur uleni për të ngrënë një tavë korani, mbani mend se aty nuk ka vetëm kalori, por edhe djersën e Arbenit dhe miliona vjet evolucion të izoluar në këtë gropë ujore midis maleve. Ne udhëtojmë jo për të gjetur veten, por për të humbur ato pjesë të vetes që na mbajnë të burgosur në rehatinë tonë të rreme. Pogradeci është pasqyra ku ne shohim se sa pak kemi kuptuar nga forca e natyrës dhe qëndrueshmëria e njeriut përballë harresës.