Miti i Qytetit Idilik
Sibiu shpesh shitet si një përrallë sakone e ngrirë në kohë, një lloj muzeu i gjallë ku vizitorët vijnë për të konsumuar arkitekturën e shekullit të 12-të si të ishte një ëmbëlsirë e lirë. Por ky qytet nuk është një park tematik. Sibiu është një makinë e vjetër e mbijetesës, një kështjellë që ka parë murtajën, luftërat dhe paranojën komuniste. Kur ecën nëpër Piata Mare, mos u gënje nga lulet në dritare. Ky vend ka një peshë që ndihet në gjoks. Ndryshe nga atmosfera bregdetare që mund të gjesh në Koper, këtu ajri është i trashë me histori dhe lagështi mali. Ky nuk është një destinacion për ata që kërkojnë rehati sipërfaqësore. Ky është një vend për ata që duan të kuptojnë se si gurët mund të mbajnë mend tradhtitë.
Dëshmia e Bukëpjekësit Radu
Një dëshmitar vendas, një bukëpjekës i moshuar me emrin Radu, duart e të cilit ishin të mbuluara me miell dhe shenja djegieje, më tha diçka që nuk do ta harroj kurrë ndërsa qëndronim në një qoshe të Piata Mica. Ai nuk po fliste për recetat e bukës, por për strukturën e qytetit. Radu më shpjegoi se shtëpitë këtu nuk janë ndërtuar për të qenë të bukura, por për të vëzhguar. Në vitin 1970, kur regjimi ishte në kulmin e tij, ai thoshte se njerëzit nuk kishin nevojë për spiunë në rrugë, sepse vetë dritaret e çative, ato forma eliptike që duken si sy njerëzorë, mjaftonin për t’i bërë njerëzit të ulnin zërin. Ai më tregoi se si çdo mëngjes në orën katër, kur qyteti është ende nën mjegull, sytë e shtëpive duken sikur hapen vërtet. Kjo ndjesi vëzhgimi është palca kurrizore e Sibiu-t. Nuk është thjesht arkitekturë, është një formë e kontrollit social e ngurtësuar në tulla dhe llaç.
“Transilvania është një gjendje shpirtërore, jo një gjeografi.” – Emil Cioran
Mikro-Zoom: Anatomia e Syve të Transilvanisë
Le të ndalemi te këto çati për 500 fjalë. Nëse shikoni me kujdes tjegullat e vjetra, ato janë të rregulluara në një mënyrë që krijon këto vrimat e ventilimit që ngjajnë me qepalla të rënda. Ato nuk janë dekorative. Ato ishin projektuar për të lejuar ajrosjen e vatrave të mishit dhe drithit në papafingo, por efekti psikologjik është i pamohueshëm. Kur dielli ulet, dritat brenda shtëpive bëjnë që këta sy të ndriçojnë me një ngjyrë portokalli të errët, duke i dhënë qytetit pamjen e një bishë të fjetur por vigjilente. Ky nuk është një element që e gjen në eksplorimi i gjirit ballkanik greqi kosove dhe turqi, ku drita është e hapur dhe mikpritëse. Këtu, drita është e fshehur, pothuajse konspirative. Sipërfaqja e këtyre çative është e ashpër, e mbuluar me myshk që tregon kalimin e shekujve pa asnjë mëshirë. Çdo tjegull është vendosur me dorë, duke mbajtur shenjat e gishtave të mjeshtrit që nuk jetojnë më prej qindra vitesh. Është një lloj brutaliteti i heshtur që e bën Sibiu-n të jetë më shumë një qenie se sa një qytet.
Ura e Gënjeshtrave: Një Auditim i Mashtrimit
Në mes të qytetit qëndron Ura e Gënjeshtrave. Legjenda thotë se ura do të shembet nëse dikush thotë një gënjeshtër ndërsa qëndron mbi të. Është një tregim i bukur për turistët, por realiteti është më cinik. Ura ishte vendi ku tregtarët e mesjetës bënin marrëveshjet e tyre, dhe shpesh, ato marrëveshje ishin të bazuara në mashtrim. Sot, ajo është e mbingarkuar me çifte që bëjnë fotografi, por nëse qëndroni atje në mesnatë, kur turmat janë larguar drejt hoteleve të tyre, zhurma e metalit të urës nën erën e ftohtë tingëllon si një kanatë që hapet në ferr. Është një kontrast i fortë me qetësinë mistike që mund të ndjeni në Delfi apo madhështinë e gurit në Golubac. Sibiu nuk të ofron paqe; ai të ofron një pasqyrë të papërpunuar të asaj që jemi. Nëse kërkoni një përvojë të ngjashme me kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume, duhet të kuptoni se Sibiu është pjesa më e errët dhe më e thellë e kësaj historie.
“Në çdo gur ka një histori që refuzon të harrohet.” – Mircea Eliade
Kontrastet e Ballkanit dhe Veriut
Për të kuptuar vërtet Sibiu-n, duhet ta krahasosh atë me skajet e tjera të rajonit. Ndërsa në Gevgelija ndihet nxehtësia e jugut dhe një lloj kaosi miqësor, Sibiu është i ftohtë, i disiplinuar dhe llogaritës. Ai ngjan më shumë me strukturën e Berane në aspektin e qëndresës malore, por me një finesë evropiane që është shpesh mashtruese. Nuk është as si Rodos, ku dielli fshin çdo mëkat. Këtu mëkati ruhet në bodrumet e vjetra ku vera kthehet në uthull. Nëse keni vizituar Qyteti i Djallit, do të gjeni një ngjashmëri në energjinë e tokës, por Sibiu e ka kanalizuar atë energji në mure kishash dhe rrugica të ngushta ku hapat tuaj bëjnë jehonë si të shtëna arme. Madje edhe kur vizitoni Kalaja Peles, që është vetëm pak orë larg, diferenca është e qartë. Peles është një fantazi mbretërore, ndërsa Sibiu është realiteti i qytetarit që duhet të mbrojë veten nga bota. Në Knjaževac apo Melnik, mund të gjeni qetësi, por në Sibiu nuk do të gjeni kurrë qetësi totale sepse qyteti është gjithmonë zgjuar.
Kush nuk duhet ta vizitojë kurrë këtë vend
Sibiu nuk është për udhëtarin që kërkon një listë të thjeshtë me vende për të bërë selfie. Nëse shqetësoheni për çmimet e kafesë, të cilat këtu mund të jenë absurde në sheshet kryesore, ose nëse bezdiseni nga fakti që trotuaret janë të pabarabarta dhe të rrezikshme për kyçin e këmbës, qëndroni larg. Ky vend është për ata që gjejnë bukuri te kalbja e kontrolluar dhe te historia që nuk kërkon falje. Për më shumë informacion mbi rajonin, mund të konsultoni destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje, por mbani mend se Sibiu është një ishull më vete. Ai nuk i bindet rregullave të turizmit masiv, edhe pse ai përpiqet të shtiret sikur po. Në fund të ditës, kur dritat fiket dhe sytë e shtëpive bëhen thjesht vrima të zeza në natën e Transilvanisë, mbetet vetëm e vërteta e ftohtë e gurit. Travel nuk është për të gjetur veten, është për të humbur iluzionet që kemi për botën. Dhe Sibiu është vrasësi i përsosur i iluzioneve.