Ora është 06:00 e mëngjesit në portin e Ublit. Anija e fundit sapo është larguar, duke marrë me vete zhurmën e motorëve dhe nxitimin e turistëve që nuk dinë të qëndrojnë vetëm. Këtu fillon izolimi. Lastovo nuk është një ishull për ata që kërkojnë hotele me pesë yje apo festa deri në agim. Ky është një shkëmb i harruar në mes të Adriatikut, ku Kroacia tregon fytyrën e saj më të vjetër dhe më të ashpër. E mësova këtë në rrugën e vështirë kur zbrita këtu për herë të parë, pa asnjë plan, duke menduar se do të ishte thjesht një ndalesë tjetër. Por Lastovo të gllabëron. Nëse doni të humbisni veten në vitin 2026, këtu janë tre pikat ku bota e jashtme pushon së ekzistuari.
“Deti nuk ka asnjëherë pasqyrë që të tregojë të vërtetën tonë, ai thjesht na mban në distancë.” – Predrag Matvejević
Lastovo mbetet një nga mrekullitë natyrale dhe historike që refuzon të dorëzohet para turizmit masiv, ndryshe nga destinacionet si Kroacia bregdetare që njohim.
1. Farat e Strugës: Buzë greminës së pafundësisë
Kur dielli fillon të ngrohtë gurët e kripur në mesditë, nuk ka vend më të izoluar se Fari i Strugës. I ndërtuar në vitin 1839, ky strukturë guri qëndron mbi një greminë 70 metra të lartë. Micro-zooming: Nëse uleni në skajin e greminës, do të shihni vetëm blunë e errët të detit që përplaset me një forcë brutale poshtë këmbëve tuaja. Nuk ka plazhe me rërë këtu, vetëm guri i zhveshur dhe zhurma e pandërprerë e erës që vërshon nga Italia. Në vitin 2026, ky farë ofron akomodim për ata që vërtet duan të harrohen. Nuk ka internet të qëndrueshëm. Nuk ka shërbim në dhomë. Ka vetëm dritën e rrotullueshme që natën vizaton rrathë mbi detin e zi. Kjo është një përvojë që nuk e gjen në destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje, ku zhurma e verës është e pashmangshme.
2. Fshati Lastovo: Labirinti i oxhaqeve ‘Fumari’
Pasdite, kur vapa bëhet e padurueshme, fshati Lastovo, i ndërtuar në formën e një amfiteatri natyror që nuk shihet nga deti (për t’u mbrojtur nga piratët), ofron një izolim tjetër: atë arkitekturor. Micro-zooming: Shikoni lart në çatitë e shtëpive të vjetra. Do të shihni ‘Fumari’ – oxhaqe bizantine, secili më i çuditshëm se tjetri. Disa kanë koka njerëzish, disa duken si minare të vogla, disa si kulla vrojtimi. Ato u ndërtuan për të treguar pasurinë e familjeve, por sot duken si sy që vëzhgojnë heshtjen e rrugicave. Ecja nëpër këto rrugica është një analizë e vetmisë. Nuk ka dyqane suveniresh. Ka vetëm gra të moshuara që pastrojnë peshkun para derës dhe djem që luajnë futboll me një top të vjetër mbi kalldrëmin që shkëlqen nga shekujt e përdorimit. Lastovo është ruajtja e asaj që ne e quajmë kultura dhe historia e ballkanit në formën e saj më të pastër.
3. Skrivena Luka: Porti i fshehur i ëndrrave të thyera
Kur nata fillon të bjerë, duhet të jeni në Skrivena Luka (Porti i Fshehur). Ky gji është aq i mbrojtur sa që anijet dikur kalonin pranë tij pa e vënë re hyrjen. Micro-zooming: Era e pishave këtu është aq e fortë sa mund ta shijosh në gjuhë. Uji është aq i qetë sa duket si vaj, duke pasqyruar yjet me një qartësi që nuk ekziston në qytetet tona të ndotura nga drita. Kjo është pika ku duhet të bëni atë që unë e quaj ‘auditimin mendor’. Sa kushton kjo? Një biletë trageti nga Spliti kushton rreth 15 euro, por çmimi i vërtetë është koha: pesë orë lundrim që i presin lidhjet me botën moderne.
“Udhëtimi nuk është për të gjetur vende të reja, por për të parë me sy të rinj.” – Marcel Proust
Ndryshe nga Ohër apo Ljubljana, ku turizmi ka krijuar një shtresë artificiale, Lastovo mbetet i paprekur. Kush nuk duhet të vijë këtu? Ata që kanë frikë nga heshtja. Ata që nuk dinë të hanë vetëm peshk të pjekur me vaj ulliri të prodhuar në oborrin prapa shtëpisë. Ky ishull është për ata që kërkojnë skajet e hartës, aty ku eksplorimi i gjirit ballkanik kthehet në një udhëtim brenda vetes. Në vitin 2026, kur çdo cep i globit do të jetë i lidhur me 5G, Lastovo do të jetë luksi i fundit: luksi i të qenit i paarritshëm.