Mëngjesi në Qytetin e Një Mbi Një Dritareve: Një Zgjidhje Jo-Postkardë
Ora shënon 6:00. Drita e parë e diellit godet shtëpitë e gurta të Mangalemit me një saktësi pothuajse kirurgjikale. Ky nuk është Berati i katalogëve turistikë që premtojnë parajsën, ky është Berati i lagështisë së vjetër, i erës së kafesë së djegur dhe i rrugicave që të vrasin këmbët nëse nuk ke respektin e duhur për kalldrëmin. Përpara se të nisemi drejt rrjedhës së egër të Osumit, qyteti duket si një i moshuar që rregullon kostumin përpara një ceremonie. Një burrë i vjetër i quajtur Shpëtim, me duart që i ngjanin lëvores së rrapit, më ndaloi pranë urës së Goricës. Ai nuk donte të më shiste asgjë. Ai vetëm mblodhi buzët dhe drejtoi gishtin nga lumi që rridhte me një ngjyrë kafe të turbullt. Ky lumë nuk fal, më tha ai me një zë që dukej se vinte nga thellësitë e kanioneve, nëse nuk e dëgjon zhurmën e tij përpara se të hysh në ujë, je thjesht një turist tjetër që kërkon një foto për Instagram. Dhe kishte të drejtë. Ky udhëtim nuk është për ata që kërkojnë komoditetin e një resorthi në Rodos apo qetësinë artificiale të Sveti Stefan. Ky është një ballafaqim me forcën e papërpunuar të natyrës shqiptare.
“Uji është forca lëvizëse e të gjithë natyrës.” – Leonardo da Vinci
Raftingu në Osum gjatë vitit 2026 ka marrë një dimension të ri. Nuk është më thjesht një aktivitet fundjave, është një pelegrinazh drejt asaj që unë e quaj katedralja e gëlqerres. Ndryshe nga qytetet si Prizren apo Strugë, ku lumi është një dekor për shëtitjet e mbrëmjes, në Berat dhe rrethinat e tij, Osumi është diktatori i peizazhit. Ai përcakton rregullat. Ne u nisëm drejt jugut, duke lënë pas muret e kalasë, drejt vendit ku toka hapet si një plagë e vjetër dhe e bukur.
Pika 1: Hyrja në Hambull dhe Fillimi i Kaosit të Kontrolluar
Pika e parë ku duhet të ndaloni është Hambulli. Këtu fillon udhëtimi i vërtetë prej 13 kilometrash. Ndërsa vishnim kostumet e neoprenit, aroma e gomës së nxehtë përzihej me ajrin e ftohtë që dilte nga gryka e kanionit. Ky nuk është një mjedis i sterilizuar si qendrat e vjetra në Ptuj apo Arad. Këtu ka baltë, ka gurë të rrëshqitshëm dhe një ndjenjë të vazhdueshme rreziku që të mban zgjuar. Uji në këtë pjesë është i rrëmbyeshëm, por jo vdekjeprurës nëse ndjek instruksionet. Miku im Shpëtim kishte të drejtë për zhurmën. Kur futesh në gomone, zhurma e botës së jashtme zhduket. Mbetet vetëm rrahja e lopatave mbi sipërfaqen e ujit dhe ulërimat e herëpashershme të liderit të grupit. Muret e kanionit këtu fillojnë të ngrihen, duke krijuar një ndjesi klaustrofobie që është sa frikësuese aq edhe dehëse. Nuk është si të shëtisësh në Rovinj apo Tivat ku horizonti është i hapur. Këtu, qielli është vetëm një rrip i hollë blu mbi kokat tona, i kufizuar nga shkëmbinjtë që duken sikur duan të bashkohen.
Pika 2: Kanioni i Madh dhe Teologjia e Shkëmbit
Pika e dytë është zemra e kanionit, aty ku ndodhet ajo që vendasit e quajnë Porta e Djallit. Këtu rafting kalon nga një sport fizik në një përvojë thuajse fetare. Muret arrijnë lartësinë deri në 100 metra. Guri është i gërryer në forma që as arkitektët më të mirë të Cluj-Napoca apo Plovdiv nuk do t’i imagjinonin dot. Uji këtu bëhet më i qetë, por më i thellë, duke të dhënë kohë të shohësh mikro-detajet e shkëmbit. Myshku që rritet në zonat ku dielli nuk bie kurrë ka një ngjyrë jeshile aq të fortë sa duket artificiale. Mund të shohësh pika uji që bien nga lartësitë, duke krijuar një shi të vazhdueshëm që lahet me dritën e thyer. Kjo është kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume e shkruar jo në libra, por në gjeologji. Çdo shtresë guri tregon për një kohë kur ky lumë ishte një përrua i vogël dhe për miliona vitet që iu deshën për të çarë këtë rrugë përmes malit. Është një leksion përulësie. Ne jemi vetëm vizitorë të përkohshëm në një strukturë që do të ekzistojë shumë kohë pasi ne të jemi harruar.
“Lumenjtë nuk po ecin, ata po rrjedhin si koha.” – Lord Byron
Pika 3: Ujëvara e Dashurisë dhe Fundi i Rrugëtimit në Gradec
Pika e fundit dhe ndoshta më dramatikja është afër ujëvarës së Gradecit. Këtu, uji i një përroi anësor derdhet direkt në Osum nga një lartësi e konsiderueshme, duke krijuar një perde të bardhë që shkëlqen si argjendi. Në vitin 2026, kjo pikë është bërë vendi i preferuar për ata që kërkojnë një moment reflektimi përpara se të dalin nga kanioni. Ajri këtu ka një densitet të ndryshëm, është i ngopur me oksigjen dhe lagështi. Pas sfidës fizike të rrymave, arritja në këtë pjesë ndjehet si një shpërblim. Logjistika është e thjeshtë: udhëtimi përfundon pranë urës së vjetër në Çorovodë, ku furgonët presin për t’ju kthyer në Berat. Çmimet për këtë eksperiencë variojnë nga 40 deri në 60 euro, duke përfshirë pajisjet dhe transportin, një kosto e vogël për atë që merrni mbrapsht. Kjo është një nga ato destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje që nuk mund të përshkruhet plotësisht me fjalë, duhet ndjerë në lëkurë, në muskujt e lodhur dhe në ujin e ftohtë që të futet nëpër kostum.
Pse duhet ta vizitoni (Dhe kush duhet të qëndrojë në shtëpi)
Le të jemi të sinqertë. Nëse jeni nga ata njerëz që ankohen se nuk ka sinjal telefoni në mes të kanionit, mos ejani. Nëse shqetësoheni se flokët do t’ju prishen nga helmeta, ky nuk është vendi për ju. Osumi kërkon njerëz që janë gati të përqafojnë papërsosmërinë. Raftingu këtu është një antidot për jetën moderne të kuruar dhe të filtruar. Kur del nga uji, je i lodhur, i lagur dhe ndoshta me ndonjë gërvishtje në gju, por ndihesh më i gjallë se kurrë. Darka në Berat pas kësaj përvoje ka një shije tjetër. Mishi i qengjit i pjekur ngadalë dhe vera e zonës, e rëndë dhe me shije toke, plotësojnë rrethin e këtij udhëtimi. Ndërsa dielli perëndon mbi Gorica, duke i dhënë shtëpive atë shkëlqimin e artë që të gjithë kërkojnë, ti e di që ke parë diçka që shumica e njerëzve vetëm e shohin në fotografi. Ke prekur shpirtin e egër të një lumi që nuk do të zbutet kurrë. Dhe ky është i vetmi udhëtim që vlen të bëhet.