Miti kundër Realitetit: Çfarë është në të vërtetë Đavolja Varoš?
Për shumicën e turistëve që kërkojnë rehati, ky vend është një mallkim. Nuk ka asgjë të bukur në kuptimin klasik në Đavolja Varoš. Kjo nuk është një nga ato destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje ku mund të pini një kafe nën hijen e palmave. Këtu, toka duket sikur po ulërin. Emri Qyteti i Djallit nuk është thjesht një mjet marketingu për të tërhequr ata që pëlqejnë mistiken. Është një përshkrim i saktë i një peizazhi që duket sikur është pështyrë nga ferri në jugun e Serbisë, pranë qytetit të Kursumlija. Ky monument natyror përbëhet nga 202 kolona balte, secila me një kapelë guri sipër, që qëndrojnë si roje të nemura në një luginë ku uji rrjedh i kuq si gjak dhe ajri mban erë metali të rëndë.
“Natyra është një tempull ku shtyllat e gjalla herë pas here lëshojnë fjalë të paqarta.” – Charles Baudelaire
Një burrë i moshuar i quajtur Dragan, i cili ka jetuar në rrëzë të malit Radan për shtatë dekada, më tha diçka që asnjë udhëzues gjeologjik nuk do ta thoshte. Ai pinte duhanin e tij të fortë, duke parë drejt majave të gurta. Sipas tij, ato shtylla nuk janë rezultat i erozionit, por janë dasmorët e një dasme të mallkuar. Legjenda thotë se djalli u dha njerëzve ujin e djallit për t’i bërë të harronin lidhjet e gjakut, duke i shtyrë të martonin një vëlla me një motër. Kur dasma filloi, Zoti i ktheu të gjithë në gur për të ndaluar mëkatin. Dragan beson se në netët me erë, ju mund të dëgjoni akoma zërat e tyre që vajtojnë. Ky është lloji i rrëfimit që i jep këtij vendi shpirtin e tij të errët, diçka që e bën turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine kaq magjepsëse për ata që kërkojnë përtej fasadës.
[image_placeholder]
Shkenca prapa tmerrit: Erozioni dhe Uji i Djallit
Nëse i heqim tregimet popullore, realiteti shkencor është po aq dramatik. Ne po shohim një proces erozioni që ka zgjatur shekuj. Kolonat janë formuar nga material vullkanik i butë, i cili mbrohet nga kapela andeziti që peshojnë qindra kilogramë. Pa këto kapela, shiu do t’i kishte shpëlarë këto struktura kohë më parë. Është një ekuilibër i brishtë. Kur një kapelë bie, kulla poshtë saj shkatërrohet me shpejtësi, por diku tjetër, një kullë e re fillon të formohet. Ky vend nuk është statik: ai merr frymë, ndryshon dhe vdes në një cikël të pafundmë. Ndryshe nga strukturat e forta në Athinë apo muret e Çanakkale, këto janë monumente të kalbjes së ngadaltë.
Uji këtu është një tjetër mrekulli e frikshme. Ka dy burime, Đavolja voda (Uji i Djallit) dhe Crveno vrelo (Burimi i Kuq). Ky ujë është ekstremisht acid, me një pH prej 1.5, dhe ka një përqendrim mineralesh që është 1000 herë më i lartë se në ujërat e zakonshme të pijshme. Ngjyra e kuqe vjen nga oksidimi i hekurit, duke e bërë tokën rreth tyre të duket si një plagë e hapur. Kur ecni aty, aroma e squfurit dhe hekurit ju godet në fyt, një përvojë që nuk do ta gjeni në plazhet e buta në Halkidiki apo në resortet e Mamaia. Kjo është ana e ashpër e ballkanit, një pjesë e rëndësishme për të kuptuar se si kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume janë formësuar nga një gjeografi shpesh armiqësore.
“Bota është një libër, dhe ata që nuk udhëtojnë lexojnë vetëm një faqe.” – Shën Agustini
Pse duhet ta shihni para se të zhduket
Qyteti i Djallit është në listën e përkohshme të UNESCO-s dhe për një arsye të mirë. Ai përfaqëson një fenomen unik gjeomorfologjik që rrallëherë gjendet në këtë shkallë në Evropë. Krahasuar me peizazhet mistike të Meteora në Greqi, ku njeriu ndërtoi mbi gur, këtu natyra është arkitekti i vetëm dhe i vetmuar. Nëse vizitoni Brezovicë për borën apo Vis për detin, duhet të vini në Đavolja Varoš për të parë se si duket fundi i botës. Nuk ka luks këtu. Rruga është e thyer, ecja është e vështirë dhe shërbimet janë minimale. Por kjo është pikërisht vlera e saj. Ky vend nuk është për ata që kërkojnë të shkrepin një foto të bukur për rrjetet sociale dhe të ikin. Ky është një vend për reflektim mbi fuqinë shkatërruese të kohës.
Në perëndim të diellit, hija e kolonave zgjatet mbi luginë, duke krijuar figura groteske që duken sikur lëvizin. Ky është momenti kur kuptoni pse kjo zonë ka mbetur e paprekur nga urbanizimi masiv. Ndryshe nga qytetet si Bitolj apo qendrat tregtare në Bursa, këtu zhurma e vetme është fërshëllima e erës që kalon përmes vrimave të krijuara në shkëmb. Kjo fërshëllimë krijon një lloj muzike atonale, një kor demoniak që ka tmerruar vendasit për breza të tërë. Kush nuk duhet të vizitojë këtë vend? Ata që kanë frikë nga heshtja, ata që nuk duan të ndotin këpucët e tyre të shtrenjta me baltë të kuqe dhe ata që nuk shohin poezi në shkatërrim. Ky është një udhëtim në zorrët e tokës, një kujtesë se ne jemi vetëm kalimtarë në një planet që po ndryshon vazhdimisht nën këmbët tona.