Ora është 06:00 e mëngjesit në pllajën e Omalosit. Ajri është i ftohtë, i mprehtë si thikë, duke mbartur erën e rëndë të rigonit të egër dhe lagështisë që lëshojnë Malet e Bardha të Kretës. Ky nuk është një udhëtim turistik për ata që kërkojnë rehati, është një zbritje në zorrët e tokës. Kanioni i Samarisë nuk të pret me lule, të pret me gurë të lëmuar nga shekujt që kërkojnë vetëm një lëvizje të gabuar të kyçit të këmbës. Ndryshe nga qytetet si Dubrovnik apo Split, ku historia është e paketuar bukur për vizitorët, këtu historia është gjeologjike dhe brutale.
“Greqia është një vend ku çdo gur ka një histori për të treguar, por në Samari, gurët thjesht heshtin dhe të vëzhgojnë.” – Henry Miller
Një bari vendas me emrin Manolis, me duart e rreshkura nga dielli dhe sytë që dukeshin sikur kishin parë çdo rrëshqitje dherash që nga viti 1980, më tha teksa rregullonte rripin e çantës së tij: Gurët këtu nuk pyesin për këpucët tuaja të shtrenjta Gore-Tex. Ata duan respekt, jo modë. Manolisi nuk gënjen. Samaria është një përbindësh 16 kilometrash që fillon në 1200 metra lartësi dhe përfundon në detin Libian, duke kaluar përmes një ekosistemi që duket i huaj për pjesën tjetër të Europës. Ky është eksplorimi i gjirit ballkanik greqi kosove dhe turqi në formën e tij më të egër.
Zbritja: Xyloskalo dhe hapat e parë drejt humnerës
Zbritja fillon në Xyloskalo, një shkallë druri që gjarpëron poshtë faqes së malit. Në orën 07:00, drita e diellit godet majat e larta, duke i ngjyrosur ato me një nuancë rozë që duket pothuajse artificiale. Por poshtë, në hije, mbretëron heshtja. Ju dëgjoni vetëm kërcitjen e zhavorrit nën këmbë dhe frymëmarrjen e rëndë të atyre që, ashtu si ju, kanë vendosur të sfidojnë këtë rrugë. Nuk është si shëtitja nëpër Maribor apo Vrnjačka Banja. Këtu, graviteti është armiku juaj i parë. Çdo hap kërkon vëmendje. Mikrozumimi në detajet e rrugës zbulon rrënjët e pishave që kapen pas shkëmbit si thonjtë e një bishe të tmerruar. Era e pishës kalabrezë mbush mushkëritë, një aromë e ëmbël që përzihet me pluhurin e bardhë gëlqeror.
Në këtë pikë, ndryshimi kulturor është i qartë. Samaria nuk ka madhështinë e një Kalaja Peles, por ka një forcë shpirtërore që të kujton qytetet e vjetra si Berat. Është një vend që kërkon qëndrueshmëri. Deri në kilometrin e pestë, gjunjët fillojnë të dërgojnë sinjalet e para të protestës. Kjo nuk është një shëtitje, është një audit fizio-psikologjik i kufijve tuaj.
Auditimi i mbijetesës: 4 rregullat e pashkruara
Për të mbijetuar në Samari në vitin 2026, harroni udhëzuesit e thjeshtë. Këtu janë katër këshillat e mia nga terreni: Së pari, uji. Mos mbani pesë litra me vete. Ka burime përgjatë rrugës me ujë mali aq të ftohtë sa të mpin dhëmbët. Së dyti, koha. Nëse nuk jeni në fshatin e braktisur të Samarisë deri në orën 11:00, do të piqeni të gjallë në pjesën e dytë të kanionit. Së treti, shikimi. Mos shikoni pamjen ndërsa ecni. Ndaloni, vëzhgoni, pastaj ecni. Shkëmbinjtë janë të tradhtisë. Së katërti, takat. E pabesueshme, por kam parë njerëz me atlete qyteti që përfundojnë me gjak në këmbë. Ky terren kërkon mbrojtje, diçka që do ta kuptonit edhe nëse do të ngjitnit rrugët e Pejë apo Banja Luka.
“Udhëtimi nuk është thjesht për të parë gjëra të reja, por për të pasur sy të rinj.” – Marcel Proust
Në kilometrin e dhjetë, mbërrini te Portat e Hekurta (Sideroportes). Këtu kanioni ngushtohet në vetëm katër metra, ndërsa muret ngrihen 300 metra vertikalisht mbi kokën tuaj. Ndjesia e klaustrofobisë lufton me atë të mrekullisë. Këtu ndien peshën e miliona viteve të erozionit. Është një nga ato destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje që duhet parë të paktën një herë, por që ndoshta nuk do të dëshironit ta bënit sërish të nesërmen. Ndryshe nga Varna apo Trogir, ku deti të fton, këtu muri të shtyp.
Fundi i rrugës: Agia Roumeli dhe reflektimi
Kur më në fund del nga kanioni, pas 5 ose 6 orësh torturë të bukur, horizonti hapet. Por nuk ka mbaruar. Keni edhe 2 kilometra nën diellin përvëlues deri në Agia Roumeli. Ky fshat është një ishull në tokë, i arritshëm vetëm me varkë ose në këmbë. Shija e birrës së parë të ftohtë në një tavernë buzë detit është pothuajse fetare. Dielli fillon të ulet, duke i dhënë detit Libian një ngjyrë blu të thellë, pothuajse të zezë. Pse udhëtojmë? Jo për selfiet në Portat e Hekurta, por për atë ndjesinë e zbrazëtisë dhe plotësisë që vjen kur trupi është i dërrmuar, por shpirti është i lirë. Kush nuk duhet të vijë këtu? Kushdo që kërkon luks, kushdo që ankohet për pluhurin dhe kushdo që mendon se natyra është thjesht një sfond për Instagram. Samaria është e vërtetë, e dhimbshme dhe absolutisht e domosdoshme për ata që duan të ndiejnë rrahjet e zemrës së Ballkanit dhe Mesdheut, ashtu siç e gjejmë te kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume.