Harrojini jahtet e bardha që shkëlqejnë si dhëmbë porcelani në portin e qytetit të Hvarit. Harrojini çmimet absurde të shampanjës në baret ku njerëzit vishen për t’u parë nga ata që s’i njohin. Nëse keni ardhur në Kroaci në vitin 2026 për të parë këtë version plastik të bregdetit, keni humbur shpirtin e vërtetë të këtij shkëmbi të tharë nga dielli. Hvar nuk është një sfilatë mode, është një betejë e ashpër dhe melankolike mes kripës, gurit gëlqeror dhe një deti që nuk kërkon falje. Shumë njerëz e quajnë ‘St. Tropez i Kroacisë’, një krahasim dembel që fyen historinë e këtij ishulli. Ndërsa Budva apo Sveti Stefan kanë shitur pjesë të shpirtit të tyre për resorte masive, Hvar, të paktën në skutat e tij të egra, mbetet një vend ku natyra ende dikton rregullat. Ky nuk është një udhëzues për turistët e zakonshëm, ky është një rrëfim për ata që duan të nuhasin algat e kalbura dhe të ndiejnë djegien e kripës në lëkurë.
“Deti është po aq afër sa ne mund t’i afrohemi një bote tjetër.” – Anne Stevenson
Duje, një peshkatar i vjetër me duar që dukeshin si lëvore lisi të rrahura nga era e bura, më uli pranë rrjetave të tij një mbrëmje në portin e vogël të qytetit. Ai nuk kishte asnjë interes për jahtet që parkoheshin pak metra më tutje. ‘E shikon atë det?’ pyeti ai, duke treguar drejt Ishujve Pakleni. ‘Njerëzit mendojnë se Pakleni do të thotë ishujt e ferrit. Janë budallenj. Vjen nga paklina, rrëshira e pishave që përdornim për të lyer anijet tona. Ky vend nuk është ferr, është thjesht punë e vështirë dhe mbrojtje’. Duje më tregoi se si deti ndryshon ngjyrë kur vjen stuhia, nga një bruz mashtrues në një gri çeliku që mund të gëlltisë çdo gjë të pamatur. Ai më mësoi se snorkeling nuk është thjesht të shohësh peshqit, është të kuptosh se si shkëmbi zhytet në errësirë. Ai kujtonte kohën kur maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike ishin pjesë e një rrugëtimi tjetër, por deti këtu kishte mbetur po ai, i pamëshirshëm dhe i bukur.
Ishujt Pakleni janë një arkipelag prej 16 ishujsh të vegjël që shërbejnë si një mburojë natyrale për Hvarin. Shumica e turistëve zbresin në Palmižana, hanë një drekë të shtrenjtë dhe kthehen pas. Për të gjetur snorkelingun e vërtetë, duhet të shkoni më tej. Gjiu i parë që duhet të eksploroni është Jerolim. Ky nuk është një vend për njerëzit me paragjykime. Është një zonë ku rrobat janë opsionale dhe ku shkëmbinjtë janë të mprehtë si brisk. Nën ujë, peizazhi është dramatik. Nuk ka rërë këtu, vetëm blloqe gjigante gëlqerori që janë rrëzuar në det shekuj më parë. Peshqit këtu, si koca dhe qefulli, janë të shpejtë dhe të kujdesshëm. Nëse qëndroni palëvizur, do të shihni iriqët e detit që mbulojnë çdo vrimë të shkëmbit, një shenjë se uji është i pastër si kristali, diçka që rrallë e gjen në destinacione si Nesebar apo Herceg Novi në kulmin e sezonit.
“Gjithçka në këtë peizazh është reduktuar në esencën e saj.” – Rebecca West
Gjiu i dytë, Ždrilca, ofron një kontrast të fortë. Ky vend ndodhet mes ishujve Planikovac dhe Marinkovac. Këtu rrymat detare janë më të forta, duke sjellë ujë të ftohtë dhe të pasur me oksigjen. Kjo tërheq një jetë tjetër detare. Në thellësi prej tre metrash, mund të shihni pyje me bar deti Posidonia oceanica. Le të flasim pak për këtë bar. Ai nuk është thjesht një bimë detare, është mushkëria e Adriatikut. Në Ždrilca, këto fusha nënuajore lëvizin me ritmin e rrymave, duke krijuar një vallëzim hipnotizues. Nëse zhyteni pak më thellë, do të gjeni yje deti të kuq që qëndrojnë mbi gurët e bardhë si njolla gjaku mbi borë. Kjo është një përvojë që nuk mund ta gjesh në qytetet e zhurmshme bregdetare, as në destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje që po humbasin egërsinë e tyre.
Vlaka është gjiri i tretë, dhe ndoshta më i vështiri për t’u arritur, por më shpërblyesi. Ndodhet në anën veriore të ishullit Sveti Klement. Këtu koha ka ndaluar. Ka rrënoja të vilave romake që dikur qëndronin këtu, dhe nëse keni sy të mprehtë, mund të shihni copa qeramike të lashta të ngulitura në fundin e detit. Micro-zooming këtu është i domosdoshëm. Përqendrohuni te tekstura e shkëmbit në bregun e Vlaka. Ai është i gërryer nga kripa në forma që duken si skulptura surrealiste. Ngjyra e gurit ndryshon nga një gri e hapur në një të verdhë të zbehtë kur laget nga valët. Era këtu mban aromë rozmarine dhe kripe të tharë. Snorkeling në Vlaka është si të notosh në një muze të harruar. Uji është më i turbullt këtu për shkak të sedimenteve, por kjo krijon një atmosferë mistike, pothuajse si te Qyteti i Djallit në Serbi, por në version nënuajor. Këtu nuk ka bare, nuk ka muzikë, vetëm zhurma e rregullt e frymëmarrjes tuaj përmes tubit të snorkelingut.
Hvar dhe Ishujt Pakleni në 2026 kërkojnë një lloj tjetër vëmendjeje. Kjo zonë ka një lidhje të thellë me kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume, ku çdo gur ka një emër dhe çdo gji ka një pronar që e ka mbrojtur për breza. Krahasuar me qetësinë e liqenit të Bled apo qetësinë e Strugës, këtu Adriatiku është i gjallë dhe agresiv. Mos ejani këtu nëse kërkoni luks të sterilizuar. Ejani këtu nëse doni të ndieni peshën e historisë dhe forcën e natyrës. Në fund të ditës, kur dielli zhytet pas Vis-it, do të kuptoni se snorkeling nuk ishte për të parë peshqit, por për të gjetur një moment heshtjeje në një botë që bërtet gjithnjë e më fort. Ky është Hvar-i i vërtetë, i ashpër, i kripur dhe i mrekullueshëm.