Miti i rremë i verës dhe realiteti i ftohtë i vjeshtës
Harrojeni imazhin e shitur nga broshurat e lira turistike. Harrojeni Sozopolin e akulloreve që shkrijnë mbi kalldrëm, të çadrave të plastikës që mbysin plazhin e Harmanite dhe të zhurmës banale të klubeve të natës që përpiqen të imitojnë Ibizën. Ai nuk është Sozopoli. Ai është thjesht një maskë komerciale që qyteti vesh për të vjelë paratë e turistëve të verës. Sozopoli i vërtetë, ai që ka marrë frymë për mijëra vjet si Apollonia Pontica, zgjohet vetëm në tetor, kur ajri bëhet i mprehtë si thikë dhe turistët e fundit ikin me nxitim drejt aeroporteve. Vjeshta këtu nuk është një stinë vdekjeje, por një rikthim në jetë. Është koha kur qyteti heq dorë nga roli i tij si një cirk bregdetar dhe kthehet në atë që është: një grumbull gurësh antikë dhe druri të kalbur që sfidon Detin e Zi.
“Deti nuk ka shtëpi, ai është shtëpia e të gjithëve, por vetëm ata që qëndrojnë kur fryjnë erërat e ftohta e njohin vërtet atë.” – Traditë e vjetër e peshkatarëve bullgarë
Vizioni i Vasilit: Një dëshmi nga porti
Një peshkatar i vjetër me emrin Vasil, me duar që dukeshin si lëvore pishash të rrahura nga rrufeja, më tregoi një të vërtetë që nuk e gjeni në asnjë udhëzues. Ndërsa mblidhte rrjetat e tij të rënduara nga kripa në portin e vogël, ai më tha se Deti i Zi në vjeshtë nuk është i zi, por një ngjyrë plumbi që reflekton peshën e historisë. Vasili ka parë dekada ndryshimesh, por për të, muaji tetor është koha kur shpirtrat e grekëve të lashtë dhe thrakëve dalin nga rrënojat për të pirë mastika me peshkatarët e mbetur. Ky qytet ka një melankoli që nuk është trishtim, por një formë e lartë e dashurisë. Kur ecën nëpër rrugët e vjetra në nëntor, nuk dëgjon më muzikë pop, por zhurmën e detit që godet muret e kalasë, një tingull që ka mbetur i pandryshuar që kur triremat greke ankoroheshin këtu. Kjo është koha kur mund të kuptosh vërtet se si kultura dhe historia e Ballkanit: Shqipëri, Mali i Zi dhe më shumë ndërlidhen përmes këtyre nyjeve bregdetare që kanë mbijetuar perandori të tëra.
Mikro-Zoom: Tekstura e Mureve të Jugut
Le të ndalemi për një moment te Muret e Jugut. Nëse qëndroni aty në orën 17:00, kur dielli i vjeshtës fillon të zhytet në ujërat e ftohta, do të shihni diçka të jashtëzakonshme. Nuk është thjesht një pamje, është një përvojë fizike. Gurët e granitit, të vendosur këtu shekuj më parë, kanë një teksturë që ndryshon me lagështinë e tetorit. Ato bëhen pothuajse të zeza, duke thithur dritën e fundit të ditës. Era sjell me vete një përzierje të çuditshme aromash: peshk i kripur që thahet në ballkonet e drurit, gjethe fiku të kalbura që bien nga pemët e vjetra që rriten mes rrënojave, dhe lagështia e rëndë e detit që paralajmëron stuhi. Në këtë pikë, Sozopoli ndjehet më shumë si një qenie e gjallë sesa si një destinacion turistik. Çdo e çarë në mur tregon një histori rrethimi, çdo copë myshku që rritet mbi gurët antikë është një dëshmi e kohës që kalon pa mëshirë. Krahasuar me qytete si Dubrovnik apo Sarajevë, Sozopoli në vjeshtë ka një egërsi që nuk është zbutur nga restaurimet e tepërta për turistët e pasur. Këtu, historia nuk është e lyer me llak, ajo është e mbuluar me kripë dhe ndryshk. Kjo është koha kur udhëzuesi i Evropës Juglindore: Shqipëri, Bullgari dhe të tjerë merr kuptim, duke treguar anën e paeksploruar të këtyre tokave.
“Udhëtimi nuk është për të gjetur peizazhe të reja, por për të pasur sy të rinj.” – Marcel Proust
Auditimi i vjeshtës: Pse portofoli juaj do t’ju falënderojë
Përtej anës romantike dhe melankolike, ekziston një realitet pragmatik që vetëm udhëtarët e vërtetë e kuptojnë. Në vjeshtë, Sozopoli bëhet qesharakisht i lirë. Restorantet që në gusht kërkonin çmime absurde për një sallatë Shopska, tani ofrojnë gatimet më të mira tradicionale për gjysmën e çmimit. Palamudi i famshëm, peshku që vjen në brigjet bullgare vetëm në vjeshtë, është mbreti i tryezës. Një vakt i plotë me peshk të freskët, verë vendase dhe pamje nga deti që do t’ju kushtonte një pasuri në Tivat apo Dubrovnik, këtu është një kënaqësi e përballueshme. Hotelet që dikur ishin të rezervuara plot, tani ju mirëpresin me dhoma që kanë pamje ballore nga deti për çmime që i paguanit për një dhomë pa dritare në qytete si Sibiu. Por kujdes, mos prisni luksin e hoteleve me pesë yje. Sozopoli në vjeshtë kërkon që ju të pëlqeni kërcitjen e dyshemeve prej druri dhe aromën e vjetërsisë që vjen nga muret. Ky është një luks tjetër, ai i heshtjes dhe i hapësirës.
Kush nuk duhet ta vizitojë kurrë Sozopolin në tetor?
Ky vend në këtë kohë nuk është për të gjithë. Nëse jeni nga ata që kërkojnë animacion në pishinë, bufe të pafundme me ushqim mesatar dhe rrugë të mbushura me njerëz që bëjnë selfie në çdo cep, qëndroni larg. Sozopoli në vjeshtë do t’ju mërzisë. Ai kërkon njerëz që mund të ulen në një stol për tri orë duke parë dallgët pa nxjerrë telefonin. Kërkon njerëz që vlerësojnë arkitekturën e shtëpive të periudhës së Rilindjes Bullgare, me katet e tyre të sipërme prej druri që zgjaten mbi rrugët e ngushta si krahë zogjsh të mëdhenj. Këtu nuk ka vend për shkëlqim artificial. Ka vetëm gur, dru, det dhe një ndjenjë të thellë se koha është ndalur. Është një përvojë e ngjashme me vizitën në Shpella e Postojnas apo ecjen në lartësitë e Lovćen, ku natyra dhe historia të bëjnë të ndihesh i vogël dhe i parëndësishëm. Në fund të fundit, ne udhëtojmë jo për të parë botën, por për të parë se si bota na pasqyron ne. Kur dielli ulet në horizontin e Detit të Zi dhe dritat e para të portit fillojnë të dridhen në ujë, ju do të kuptoni se romanca nuk është një darkë me qirinj, por ndjenja e të qenit plotësisht vetëm në një qytet që ka parë gjithçka dhe prapë se prapë vazhdon të qëndrojë.