Miti i thyer i kolonave prej dheu
Qyteti i Djallit, ose Djavolja Varoš, nuk është ai vendi mistik që reklamat e lira turistike përpiqen t’ju shesin. Shpesh e përshkruajnë si një mrekulli shpirtërore, por e vërteta është shumë më e ashpër dhe më interesante. Ky vend është një dëshmi e dhunës së natyrës, një proces erozioni që nuk ndalet, ku 202 kolona andeziti qëndrojnë si ushtarë të dënuar nën peshën e kështjellave të tyre prej guri. Harrojeni idenë e një vendi të shenjtë: ky është një kaos gjeologjik që mban erë hekur dhe lagështi të thartë. Ndryshe nga qetësia që mund të gjeni në Tara apo ajri i pastër në Zlatibor, këtu toka duket sikur po tretet nën këmbët tuaja.
Një i moshuar vendas, të cilin të gjithë e thërrisnin Dragan, më ndaloi pranë hyrjes ndërsa unë po fshija pluhurin nga aparati im fotografik. Me duart që i ngjanin rrënjëve të vjetra të lisit, ai më ofroi një gllënjkë raki që të digjte fytin. Kjo nuk është një histori për turistët, më tha ai, duke treguar me gisht drejt majave të kolonave. Këta nuk janë dasmorë të gurëzuar nga mallkimi i djallit. Këto janë eshtrat e një toke që nuk pranon të vdesë në heshtje. Ai kishte parë dhjetëra kolona të rrëzoheshin gjatë dekadave dhe të tjera të mbijnë nga balta. Ishte një mësim i vlefshëm: në Ballkan, asgjë nuk është e përhershme, as vetë malet.
“Balkani prodhon më shumë histori sesa mund të konsumojë.” – Winston Churchill
Gërmimi në ujin e kuq: Një mikrozum gjeologjik
Nëse ndaloni te burimi i quajtur Vrazja Voda (Uji i Djallit), do të vëreni diçka shqetësuese. Uji nuk është i tejdukshëm. Ai ka një ngjyrë të kuqe të ndezur, gati si gjak i holluar, si pasojë e përqendrimit ekstrem të aluminit dhe hekurit. Ky nuk është një vend për të bërë piknik. Toka këtu është aq acidike saqë asgjë nuk rritet në një rreze prej disa metrash. Kur i afroheni rrjedhës, aroma metalike ju godet hundët, një përzierje e fortë mineralesh dhe kalbjeje natyrore. Është një përvojë ndijore që ju kujton se jeni në një mjedis armiqësor, pavarësisht bukurisë brutale të peizazhit. Ky aciditet është ai që mban kolonat gjallë, duke ngrënë gjithçka rreth tyre por duke lënë të paprekura kështjellat prej guri sipër. Ky proces është i ngjashëm me atë që shohim në histori: vetëm më të fortët, ose më të mallkuarit, mbijetojnë.
“Udhëtimi nuk është kurrë një çështje parash, por një çështje guximi.” – Paolo Coelho
Ky peizazh ndryshon rrënjësisht nga qytetet si Novi Sad apo qendra kulturore si Smederevë. Këtu nuk ka arkitekturë njerëzore për të admiruar, vetëm arkitekturën e pamëshirshme të ujit dhe erës. Për ata që kërkojnë turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine, ky destinacion ofron një anë më të errët dhe më pak të komercializuar të rajonit. Është një kontrast i fortë me qetësinë e Kranj apo brigjet e Vis, ku deti fshin çdo mëkat.
3 suvenire që duhet të merrni me vete
Kur vizitoni këtë vend në vitin 2026, shmangni magnetët kinezë që shiten në hyrje. Ato janë një fyerje për inteligjencën tuaj. Në vend të tyre, kërkoni këto tre gjëra që mbartin shpirtin e Radanit:
- Rakia e Malit Radan: Kjo nuk është raki që e gjeni në marketet e Burgas apo Xanthi. Është një lëng i fortë, i distiluar nga dardhat e egra që rriten në shpatet e tharta. Dragan dhe të tjerët si ai e prodhojnë në sasi të vogla, dhe shija e saj mban me vete ashpërsinë e këtij terreni.
- Miniaturat e punuara me dorë nga guri andezit: Disa mjeshtër vendas gdhendin kopje të kolonave duke përdorur gurë të rënë nga vetë formacionet. Është një copë e vërtetë gjeologjie që mund ta mbani në shtëpi, një kujtesë e erozionit që nuk fle kurrë.
- Tekstilet e qëndisura të zonës së Kuršumlija: Motivet janë të vjetra, shpesh me forma gjeometrike që vendasit thonë se mbrojnë nga syri i keq. Kjo lidhet drejtpërdrejt me kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume, ku besëtytnia dhe arti janë të ndërthurura në mënyrë të pandashme.
Pse ky nuk është një vend për këdo
Nëse jeni duke kërkuar për luks, shkoni në Višegrad ose shijoni verërat në Tikvesh. Qyteti i Djallit është për ata që nuk kanë frikë të bëhen me baltë, për ata që kuptojnë se bukuria mund të jetë e frikshme dhe se natyra nuk ka detyrimin të jetë mikpritëse. Ky është një vend për ata që udhëtojnë për të parë fundin e botës, apo të paktën mënyrën se si toka e gllabëron veten. Kushdo që kërkon një përvojë të pastër dhe të kuruar, duhet të qëndrojë larg. Ky vend është për cinikët romantikë, për ata që shohin art në një kolonë dheu që po shpërbëhet nën shi. Kur dielli perëndon mbi Radan, hija e kolonave zgjatet si gishta të zinj mbi luginë, dhe në atë çast, çdo mit që u përpoqët të dekonstruktonit, fillon të ndjehet përsëri i vërtetë.