Miti i dasmës së mallkuar dhe realiteti i ftohtë gjeologjik
Shumë njerëz vijnë në jug të Serbisë duke pritur një lloj magjie të butë, diçka që e kanë parë në kartolinat e Rodos apo në qetësinë e shenjtë në Međugorje. Gabim. Qyteti i Djallit, ose Đavolja Varoš, nuk është këtu për t’ju bërë të ndiheni mirë. Ai nuk është një peizazh i kuruar për Instagramin tuaj. Është një deformim i tokës, një aksident gjeologjik që duket sikur ka ndodhur gjatë një nate dehjeje të natyrës. Ky vend është një dekonstruksion i bukurisë klasike. Këtu, 202 shtylla prej dheu, të mbuluara me kapele andeziti, qëndrojnë si dëshmitarë të një procesi eroziv që zgjat prej shekujsh. Kur e vizitoni me miqtë, harroni idenë e një shëtitjeje relaksuese. Ky është një udhëtim në psikikën e errët të Ballkanit.
Një burrë i moshuar i quajtur Dragan, i cili ka kaluar më shumë se pesëdhjetë vite duke parë këto kolona të ngrihen dhe të bien, më tha një herë ndërsa pinim një kafe të zezë si katrani: ‘Turistët vijnë këtu dhe qeshin, por pas një ore, ata heshtin. Ata e kuptojnë se gurët po lëvizin, shumë ngadalë për syrin, por mjaftueshëm shpejt për shpirtin.’ Dragan nuk po tregonte thjesht një përrallë për të huajt. Ai po përshkruante paqëndrueshmërinë e këtij vendi. Kjo është thelbi i turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine, ku legjenda dhe shkenca përplasen pa kërkuar falje.
“The devil has his own geometry, and it is rarely symmetrical.” – Balkan Folk Saying
Analiza e një peizazhi acid: Pse nuk është si Santorini
Nëse keni kërkuar për lëkurën e bardhë të Santorini apo brigjet e Volos, do të mbeteni të tronditur. Qyteti i Djallit ka erë metali dhe vdekjeje minerale. Uji që rrjedh këtu, i njohur si ‘Crveno vrelo’ ose Burimi i Kuq, është jashtëzakonisht acid. Ai ka një pH prej 1.5, që është pothuajse e barabartë me acidin e stomakut. Ky lëng i kuqërremtë lyen gjithçka që prek me një ngjyrë ndryshku, duke krijuar një kontrast të dhunshëm me gjelbërimin e pyjeve përreth. Kjo nuk është një mrekulli natyrore e zakonshme si ato që mund të gjeni në maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike. Këtu, natyra po ha veten e saj. Struktura e kolonave është e brishtë: baza është prej argjile dhe guri, ndërsa ‘kapelja’ prej guri më të fortë mbron kolonën nga shiu. Kur kapelja bie, kolona zhduket brenda pak vitesh, duke u zëvendësuar nga një tjetër që lind diku tjetër në luginë.
Për të kuptuar këtë vend, duhet të uleni pranë shtyllës më të lartë dhe të dëgjoni. Kur era fryn përmes këtyre formacioneve, ajo prodhon tinguj që vendasit i quajnë psherëtimat e djallit. Është një fenomen akustik, sigurisht, por në mes të natës, kur dritat e instaluara rishtazi për vitin 2026 ndriçojnë këto figura groteske, shpjegimet shkencore duken të pamjaftueshme. Kjo është pjesë e asaj që e bën kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume kaq të veçantë: aftësia për të mbajtur gjallë frikën dhe nderimin ndaj forcave që nuk mund t’i kontrollojmë.
“Nature is a temple where living pillars sometimes let out confused words.” – Charles Baudelaire
4 Këshilla kritike për udhëtimin tuaj grupor në 2026
Nëse po planifikoni ta vizitoni këtë vend me miqtë tuaj, harroni udhëzuesit standardë. Ja çfarë duhet të dini vërtet: 1. Injoroni mesditën. Shumica e turistëve që vijnë nga Sarajevë apo Tetovë bëjnë gabimin e madh të mbërrijnë në orën 12:00. Dielli i fortë i zbehet hijet dhe e bën vendin të duket si një gurore e zakonshme. Mbërrini dy orë para perëndimit. 2. Mos provoni ujin. Edhe pse udhërrëfyesit mund të bëjnë shaka për vetitë e tij shëruese, aciditeti i lartë do t’ju shkatërrojë stomakun. Ky nuk është një burim termal në Zlatibor. 3. Logjistika e transportit. Rruga nga Kuršumlija është e vështirë. Nëse po vini nga vende si Pljevlja ose Trebinje, merrni një shofer lokal. Rrugët janë të ngushta dhe shpesh të paparashikueshme. 4. Përgatitja mendore. Ky nuk është një vend për ahengje. Është një vend për reflektim cinik mbi përkohshmërinë e jetës. Nëse miqtë tuaj presin një klub nate si në Mljet, lërini ata në shtëpi.
Ky destinacion mbetet një nga ato destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje që kërkon respekt më shumë sesa admirim. Nuk është për këdo. Kushdo që kërkon rehati dhe estetikë të lëmuar duhet të qëndrojë në shtëpi. Qyteti i Djallit është për ata që gjejnë bukuri në kalbje, në forcën brutale të ujit mbi gur dhe në heshtjen që vjen pasi kupton se sa i vogël je në krahasim me një kolonë dherash që ka mbijetuar për shekuj me radhë. Kur dielli ulet pas maleve të Radanit, dhe kolonat hedhin hije të gjata e të zbehta mbi luginën e ndryshkur, do të kuptoni pse njerëzit këtu besonin se djalli kishte ndërtuar një qytet. Nuk është një vend ku duhet të qëndrosh gjatë, por është një vend që nuk do ta harrosh kurrë.