Miti i Qetësisë dhe Realiteti i Gurit
Shumë njerëz vijnë në Blagaj duke kërkuar një pamje kartoni postar. Ata presin një shtëpi të bardhë, një lumë të kaltër dhe një ndjenjë paqeje që mund ta blejnë me një biletë hyrjeje. Por Blagaj nuk është i tillë. Ky vend është një përplasje e dhunshme midis elementeve, një pikë ku mali i thyer i Hercegovinës vendos të pështyjë jashtë një lumë të tërë nga barku i tij i errët. Këtu nuk ka qetësi në kuptimin modern të fjalës, ka vetëm një lloj heshtjeje të rëndë që të shtyp kraharorin. Turistët që vijnë nga Međugorje me shpresën për një tjetër mrekulli të shpejtë shpesh mbeten të zhgënjyer nga ashpërsia e këtij vendi. Ata nuk e kuptojnë se Tekkeja nuk u ndërtua për të qenë e bukur, por për të qenë një mburojë shpirtërore kundër egërsisë së natyrës.
“Bosnja është një vend ku urrejtja shpesh lulëzon si një lule e keqe, por dashuria është po aq e fortë dhe e rëndë sa ky gur që shihni këtu.” – Ivo Andrić
Një peshkatar i vjetër i quajtur Enes, i cili i ka kaluar tetëdhjetë vitet e tij duke parë rrjedhën e Bunës, më tha një herë ndërsa rregullonte rrjetat e tij të grisura se lumi nuk buron nga mali, ai shpërthen prej tij si një klithmë. Sipas Enesit, uji i Bunës nuk është thjesht H2O, është kujtesa e shkrirë e të gjithë borës që ka rënë mbi malet e larta për shekuj me radhë. Ai më tregoi se si në netët e ftohta, kur turistët janë larguar drejt hoteleve të tyre në Konjic apo Mostar, mund të dëgjosh zërat e dervishëve që nuk janë më, duke u përzier me zhurmën e ujëvarës. Enesi nuk beson te reklamat turistike që e quajnë këtë një pikë relaksi. Për të, Blagaj është një vend ku duhet të vish me kokën ulur, jo me telefonin lart për një selfie të radhës.
Anatomia e Shkëmbit: Një Mikroskop mbi Kalimin e Kohës
Le të ndalojmë te muri i gëlqerorit. Jo thjesht ta shohim, por ta zbërthejmë. Ky mur ngrihet dyqind metra mbi kokat tona, një masiv gri i vrarë nga koha dhe era. Nëse afrohesh mjaftueshëm, mund të shohësh venat e tij. Ka një lloj myshku të zi që rritet vetëm aty ku lagështia e lumit takon nxehtësinë e thyer të diellit hercegovinas. Ky myshk nuk është i butë, është i ashpër, pothuajse metalik në prekje. Ai mban erë toke të lagur dhe diçka tjetër, diçka që të kujton erën e bodrumeve të vjetra në Prishtinë ose lagështinë e ftohtë që gjen kur viziton Shpella e Postojnas. Ky nuk është një mjedis steril. Është një ekosistem që të injoron me arrogancë. Shkëmbi ka vrima të vogla, mijëra sosh, ku zogjtë e malit ndërtojnë fole që duken si plagë në lëkurën e gurit. Uji që dalin nga shpella ka një temperaturë konstante prej tetë gradësh, një të ftohtë që të hyn në kocka dhe të kujton se njeriu është vetëm një mysafir i përkohshëm këtu.
“Në fund të fundit, ne nuk jemi asgjë tjetër veçse hije që kalojnë mbi sipërfaqen e ujit, duke u përpjekur të lëmë një gjurmë në gurin që nuk ndjen asgjë.” – Mesa Selimović
Kur analizon kultura dhe historia e ballkanit, kupton se Blagaj është pika ku mistika islame u takua me forcën brutale të gjeografisë. Tekkeja, me arkitekturën e saj osmane, duket sikur po përpiqet të zbutë malin. Dritaret e vogla me korniza druri shikojnë drejt lumit me një lloj melankolie që e gjen edhe në brigjet e largëta në Izmir. Por këtu, ndryshe nga Turqia, gjithçka është më e ngushtë, më e mbyllur. Nuk ka hapësira të pafundme, ka vetëm këtë grykë të ngushtë ku çdo fjalë e thënë jehon shtatë herë. Ky nuk është vendi për të kërkuar luksin që mund të gjesh në Budva apo qetësinë artificiale të një resorti në Bohinj. Këtu luksi i vetëm është mundësia për të dëgjuar mendimet e tua mbi zhurmën e ujit.
Pse nuk duhet të vizitoni Blagajin
Nëse jeni duke kërkuar një vend për të bërë pazar, shkoni në Kumanovë. Nëse doni të shihni një liqen të qetë ku mund të lundroni pa u menduar shumë, Liqeni i Argjendtë është për ju. Por mos ejani në Blagaj nëse nuk jeni gati të përballeni me vetminë. Ky vend është për ata që vlerësojnë rëndësinë e të qenit të vegjël përballë diçkaje të madhe. Është një vend që të detyron të mendosh për fundshmërinë tënde. Ashtu si udhëtimi nëpër kanionet e Đerdap të bën të ndihesh i parëndësishëm përpara fuqisë së Danubit, ashtu edhe Blagaj të tregon se natyra nuk ka nevojë për admirimin tonë për të ekzistuar. Për ata që merren me turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine, Blagaj mbetet një sfidë, sepse nuk mund të paketojë dot në një broshurë atë ndjenjën e tmerrit të bukur që ndjen kur shikon brenda shpellës së errët ku lind Buna. Udhëtimi këtu është një akt dorëzimi, jo pushtimi. Dhe kjo është arsyeja pse, në fund të ditës, kur dritat e fundit të diellit prekin majën e shkëmbit, ti kupton se nuk ke zbuluar asgjë, thjesht ke lejuar që vendi të të vëzhgojë për pak kohë.