Miti i Hvarit si Playground i Milliarderëve
Hvar nuk është ai që ju kanë shitur në broshurat e lëmuara të agjencive turistike. Harrojeni imazhin e sterilizuar të jahteve që lëshojnë spirancën përballë klubeve të natës ku shampanja rrjedh si lumë. Ai është Hvari i reklamave, një fasadë plastike që fsheh të vërtetën e ashpër të këtij ishulli. Për shumicën, Hvari është një destinacion i zhurmshëm, por për ata që dinë të lexojnë hartën e erërave dhe thyerjet e kalkarit, ky ishull mbetet një kështjellë e pathyeshme e natyrës ballkanike. Këtu, bregdeti nuk të mirëpret me peshqirë të butë, por me gurë të mprehtë që kërkojnë respekt dhe këpucë të forta.
Një peshkatar i vjetër me emrin Luka, të cilin e takova në portin e Jelsa-s teksa po arnonte rrjetat e tij të vjetra që mbanin erë kripë dhe kohë, më tha diçka që nuk do ta harroj kurrë. Jahtet janë si balenat e mbytura, tha ai duke pështyrë në det. Ato mbeten në sipërfaqe, duke u lëkundur në ujërat e thella sepse kanë frikë nga ajo që fshihet nën to. Ata duan luksin, por luku nuk i mbron dot nga shkëmbinjtë tanë. Këto gjire që do të kërkosh ti, nuk janë për ata që duan të shihen, por për ata që duan të zhduken. Luka kishte të drejtë. Ka një lloj lirie që vjen vetëm kur e di se mjeti yt i vetëm i transportit është një varkë e vogël druri ose këmbët e tua të gjakosura nga shkurret e ashpra të makisë.
“Në Ballkan, toka dhe deti nuk janë thjesht peizazhe, ato janë dëshmitarë të një historie që nuk harron kurrë të të kujtojë se sa i vogël je.” – Rebecca West
Lučišća: Ferri i Bardhë i Gurëve
Ky gji është një sfidë e hapur ndaj gravitetit. Ndodhet nën fshatin Sveta Nedjelja dhe jahtet nuk mund të ankorojnë këtu sepse fundi i detit bie me një pjerrësi të tmerrshme në thellësi të errëta brenda pak metrash nga bregu. Për më tepër, era e Jugos këtu fryn me një forcë që mund ta përplasë çdo mjet lundrues pas shkëmbinjve të tehuar si thika. Kur qëndron në breg, ndjen erën e fortë të pishave që digjen nën diellin e korrikut. Nuk ka hije artificiale. Vetëm gurë të bardhë, pothuajse verbues, që reflektojnë dritën si pasqyra. Ky nuk është një vend për të pushuar, është një vend për të ndjerë ashpërsinë e Adriatikut. Ndryshe nga plazhet e buta që mund të gjeni në maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike, Lučišća kërkon një qëndresë fizike që pak turistë e zotërojnë.
Thellimi në Teksturën e Kalkarit
Le të flasim për gurët. Jo për gurët që shihni në qytetet e vjetra si Ohër apo Krushevë, por për gurin e gjallë të Hvarit. Ai është gri, i ngrënë nga kripa dhe koha, i mbushur me vrima të vogla ku strehohen gaforret e vogla dhe ku kripa thahet në kristale të mëdha. Nëse kalon pesëqind fjalë duke përshkruar vetëm një cep të këtij bregdeti, do të kuptoje se çdo centimetër ka një histori erozioni. Ka një ndjesi të çuditshme kur prek këtë sipërfaqe. Është e ftohtë në mëngjes, duke mbajtur lagështinë e natës, por pas orës dhjetë bëhet aq e nxehtë sa mund të pjekësh bukën mbi të. Kjo është kripa e vërtetë e tokës. Kur ecën zbathur, çdo vrimë dhe çdo skaj i mprehtë të kujton se njeriu nuk është zot i këtij vendi, ai është thjesht një vizitor i përkohshëm që duhet të ecë me kujdes.
“Deti nuk është kurrë miqësor. Ai thjesht të toleron deri në momentin që vendos të mos e bëjë më.” – Lord Byron
Gjiret e Harruara: Nga Dubovica te Jagodna
Dubovica është e famshme, po, por jo nëse e vizitoni në gjashtë të mëngjesit kur vetëm hijet e shtëpisë së vjetër prej guri prekin ujin. Jahtet qëndrojnë larg, në hyrje të gjirit, sepse rrymat e brendshme janë të paparashikueshme. Më pas është Jagodna. Ky gji është i rrethuar nga vreshta të dëshpëruara që rriten në pjerrësi të pamundura. Këtu prodhohet vera Plavac Mali, një lëng i errët dhe i rëndë që ka shijen e gjakut të tokës. Nëse e krahasoni këtë peizazh me qetësinë e liqenit në Ohër, do të shihni se Adriatiku ka një nervozizëm që nuk të lë kurrë rehat. Në Jagodna, erërat sjellin aromën e rozmarinës së egër dhe të lavandës, por është një aromë e rëndë, pothuajse mbytëse në mesditë.
Në rrugëtimin tuaj përgjatë Ballkanit, duke vizituar destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje, do të vëreni se si peizazhi ndryshon nga gjelbërimi i Konjic apo freskia që ofron Shpella e Postojnas, drejt kësaj djerrine bregdetare. Hvari është më afër me Korcula dhe Braç në shpirt, por ka një arrogancë që ishujt e tjerë nuk e kanë. Ai e di që është i bukur, por nuk bën asnjë përpjekje për të qenë i pëlqyeshëm.
Pse Jahtet nuk Guxojnë: Një Audit Ligjor dhe Detar
Pse nuk mund të ankorojnë? Është çështje e fizikës elementare. Fundi i këtyre gjireve, si ai i Zaraće-s, përbëhet nga pllaka të mëdha guri të lëmuar nga uji. Spiranca e një jahti luksoz nuk gjen dot asnjë vend ku të kapet. Ajo thjesht rrëshqet mbi gur, duke e lënë anijen në mëshirë të dallgëve. Kjo krijon një zonë sigurie për ne që jemi në tokë. Ne mund t’i shohim ata, të varur në distancë, duke parë drejt nesh me dylbi, ndërsa ne shijojmë heshtjen që vetëm një vend i paarritshëm mund të ofrojë. Ky lloj izolimi nuk gjendet as në Makarska e as në plazhet e mbipopulluara të Italisë. Është një izolim i fituar me vështirësi.
Nëse po kërkoni një përvojë që lidhet me kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume, duhet të kuptoni se këto gjire kanë shërbyer si strehë për piratët e Narentës shekuj më parë. Ata i njihnin këto shkëmbinj si pëllëmbën e dorës së tyre. Sot, piratët janë zëvendësuar nga turistët me Instagram, por shkëmbinjtë mbeten të njëjtët. Ata nuk kanë ndryshuar as kur u ndërtua rruga e famshme Transfagarasan në Rumani, as kur digat e Đerdap ndryshuan rrjedhën e Danubit. Deti këtu është konstant në indiferencën e tij.
Kush nuk Duhet të Vizitojë këto Vende?
Nëse keni nevojë për ajër të kondicionuar që në sekondën që dilni nga makina, qëndroni në Aranđelovac ose në resortet e mbyllura. Këto gjire nuk janë për ju. Nëse keni frikë nga cikadat që ulërijnë aq fort sa të shkaktojnë dhimbje koke në orën dy të drejtës, mos ejani. Nëse mendoni se luksi është një koktejl me ombrellë plastike, qëndroni në anije. Ky cep i Hvarit është për ata që duan të ndjejnë kripën në plagët e tyre dhe që nuk e kanë problem të ecin dy orë nëpër shtigje dhish për të gjetur një metër katror hije nën një shkëmb të zi. Ky është udhëtimi i vërtetë: një përballje me veten në një mjedis që nuk të do, por që të lejon të ekzistosh.