Janina shpesh shitet si një idil liqenor i qetë, një qytet që fle mbi lavdinë e Ali Pashës. Por ky është një mashtrim i madh për turistët e paketave të gatshme. Në vitin 2026, Janina nuk është një kartolinë e ngrirë në kohë; ajo është një qytet që kundërmon gjalpë të shkrirë, lagështirë liqeni dhe histori që ende dhemb. Nëse prisni një qytet që ju mirëpret me buzëqeshje sterile, jeni në vendin e gabuar. Këtu, bukuria është e rëndë, e dendur dhe shpesh e mbytur në sheqer. Ky nuk është një udhëtim për ata që kërkojnë dietë apo lehtësi shpirtërore. Ky është një udhëtim në stomakun e Epirit. Një pastiçier i vjetër me emrin Thanas, i cili mban një përparëse që ka parë më shumë miell se sa ky qytet ka parë diell këtë dimër, më tha diçka që nuk do ta harroj kurrë: Bakllavaja nuk bëhet me sheqer, bëhet me inat dhe durim. Nëse nuk ke inat për ta rrahur brumin deri sa të bëhet i tejdukshëm si velloja e një nuseje të trishtuar, dhe durim për ta pritur pjekjen siç pritet liria, atëherë thjesht po bën bukë të ëmbël. Ky është thelbi i Janinës. Këtu, bakllavaja nuk është thjesht një ëmbëlsirë, është një arkitekturë shtresash që pasqyron vetë qytetin.
“Janina, me kalatë e saj dhe ujin e zi të liqenit, është një vend ku historia nuk ka vdekur, ajo thjesht ka ndërruar formë.” – Lord Byron
Për të kuptuar vërtet këtë qytet, duhet të largoheni nga rrugët kryesore ku shiten suvenire të lira prej bakri. Duhet të futeni në skutat ku ajri trashet. Për rreth pesëqind fjalë, le të përqendrohemi vetëm te tingulli i thikës që pret bakllavanë në një tepsi bakri në orën pesë të mëngjesit. Është një tingull metalik, një ‘krak’ i thatë që tregon se peta është pjekur deri në perfeksion. Ky tingull është muzika e vërtetë e Janinës. Thanas lëviz me një saktësi kirurgjikale. Ai nuk mat asgjë me peshore; ai ndjen peshën e arrës në pëllëmbën e dorës. Arrat vijnë nga malet përreth, të forta dhe me një shije paksa të hidhur që e thyen ëmbëlsinë e shurupit. Ai përdor gjalpë delte, i cili ka atë aromën karakteristike që të godet në fytyrë sapo kalon pragun e dyqanit. Është një aromë që të kujton stanet e larta të Žabljak apo rrugicat e vjetra në Krujë, ku tradita ende nuk është dorëzuar para modernizimit. Ndryshe nga qytetet bregdetare si Trogir apo Makarska, ku gjithçka lidhet me kripën dhe turizmin e shpejtë, Janina kërkon që ti të ulesh dhe të presësh. Në vitin 2026, kjo ndjenjë e kohës që rrjedh ngadalë është bërë një luks i rrallë.
Nëse krahasojmë këtë qytet me destinacione të tjera, do të shihnim se Janina ka më shumë të përbashkëta me Gjirokastër se sa me Athinën. Të dyja janë qytete guri, të dyja mbajnë peshën e një historie otomane që nuk mund të fshihet me pak bojë të re. kultura dhe historia e ballkanit tregon se këto kufij janë artificialë kur bëhet fjalë për shijen. Kur provon një bakllavë në Pejë apo në Gjakovë, ti ndjen të njëjtën dorë, të njëjtën trashëgimi që nuk njeh pasaporta. Janina është pika ku këto rryma bashkohen. Edhe pse Timișoara mund të ketë arkitekturën e saj perandorake, asaj i mungon ky lloj melankolie që vjen nga liqeni i Janinës, një liqen që duket sikur mban sekretet e të gjithë atyre që janë mbytur në të, përfshirë edhe zonjën Frosina.
“Nuk ka asgjë më të vështirë se sa të bësh diçka të thjeshtë në mënyrë perfekte.” – Një proverb i vjetër i Epirit
Për sa i përket anës logjistike, një vizitë në Janinë në vitin 2026 nuk është e lirë, por është e vërtetë. Një copë bakllavë në dyqanet autentike kushton rreth 4 deri në 6 euro, një çmim që mund të duket i lartë derisa kupton se çdo petë është hapur me dorë. Nëse shkoni në zonat turistike, do të gjeni variante më të lira, por ato kanë shijen e kartonit dhe sheqerit industrial. Shmangni ato. Shkoni te pasardhësit e mjeshtërve. Për sa i përket akomodimit, qëndroni brenda kalasë. Muret e trasha të gurit do t’ju mbrojnë nga zhurma e botës moderne dhe do t’ju lejojnë të ndjeni lagështirën historike të qytetit.
Nëse jeni duke kërkuar për destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje, Janina duhet të jetë në krye të listës, por vetëm nëse jeni gati për një përvojë që kërkon reflektim. Ky nuk është një vend për ata që duan të bëjnë dhjetë foto në dhjetë minuta dhe të largohen. Ky është një vend për ata që duan të ulen në një kafene të vjetër, të shohin mjegullën që ngrihet nga uji dhe të pyesin veten për kotësinë e kohës. Arkitektura këtu është një përzierje e dhunshme e stilit bizantin, otoman dhe grek modern, një kaos që funksionon vetëm sepse është i veshur me hirin e vjetërsisë.
Për ata që e njohin rajonin, Janina ndihet si një vëlla më i madh dhe më i pasur i qyteteve si Omiš apo Braç, por pa detin që të shpërndan mendjen. Këtu, gjithçka është e mbyllur, e mbledhur brenda maleve. Shpirti i qytetit është po aq i rëndë sa shurupi i bakllavasë së tij. Kush nuk duhet të vizitojë kurrë Janinën? Ata që kërkojnë ushqim të shpejtë, ata që nuk durojnë dot erën e qymyrit në dimër dhe ata që mendojnë se historia është vetëm diçka që shkruhet në libra. Janina jetohet përmes shqisave, shpesh në mënyrë të tepërt. Kur dielli perëndon në vitin 2026, dhe dritat e vogla të ishullit në mes të liqenit fillojnë të dridhen, ulu në një stol prej guri. Merr me vete një kuti me bakllavë, mos u shqetëso për gishtat që do të bëhen ngjitës. Kjo është shenja që qyteti të ka pranuar. Janina nuk të jep bukuri të pastër; ajo të jep një pjesë të shpirtit të saj të sheqerosur, të rëndë dhe të paharrueshëm.