Ioannina 2026: Pse duhet ta shihni në vjeshtë
Shumë njerëz gabojnë kur mendojnë se Greqia mbaron te plazhet e bardha dhe dielli përvëlues. Kjo është një gënjeshtër e madhe që industria e turizmit e shet me çmime të fryra. Ioannina, kryeqendra e Epirit, nuk është vendi i kartolinave tuaja të zakonshme. Në vjeshtën e vitit 2026, ky qytet do të jetë më shumë se kurrë një dëshmi e asaj që mbetet kur boja e luksit të rremë fillon të zhvishet. Këtu, ajri mban erë liqeni të ndenjur, dru të djegur dhe histori që nuk është mbyllur kurrë. Është një vend i rëndë, melankolik dhe i mbuluar nga një mjegull që të futet në palcë. Ky nuk është një udhëtim për ata që kërkojnë rehati, por për ata që duan të ndiejnë peshën e shekujve nën këmbët e tyre.
Një peshkatar i vjetër me emrin Kostas, i cili i ka kaluar gjashtë dekada në ujërat e turbullta të Pamvotidës, më tha një herë se liqeni nuk gënjen kurrë. Ai më tregoi se si mjegulla e vjeshtës nuk është thjesht mot i keq, por fryma e qytetit që kërkon të fshehë sekretet e tij nga sytë e vizitorëve të përkohshëm. Kostas, me duar që ngjashmonin me lëvoren e çarë të një lisi të lashtë, mblidhte rrjetat e tij ndërsa dielli i zbehtë i tetorit përpiqej të depërtonte mbi malin Mitsikeli. Ai nuk i pëlqente turistët që vinin në verë. Ata nuk e kuptojnë, thoshte ai, ata duan vetëm akullore dhe foto. Por në vjeshtë, Ioannina i takon atyre që dinë të heshtin. Ky qytet kërkon një lloj tjetër vëmendjeje, një lloj respekti që nuk e gjen në vendet e mbipopulluara si Piran apo Ljubljana.
“Ioannina, ku shpirti i tiranit dhe i poetit bashkohen në një hije të vetme mbi ujë.” – Lord Byron
Miti i parë që duhet të prishim është se Ioannina është një qytet i qetë. Poshtë qetësisë së dukshme të mureve të Kastro-s, fshihet një tension i vazhdueshëm. Ky nuk është një muze i vdekur. Është një labirint i gjallë ku njerëzit jetojnë ende brenda mureve të kalasë bizantine, ku rrobat që thahen në ballkone varen mbi gurët që panë masakrat e Ali Pashës. Kur ecën në rrugicat e ngushta të Kastro-s, ndien lagështinë që buron nga toka. Nuk ka asgjë të lëmuar këtu. Gurët janë të vrazhdë, të nxirë nga koha dhe shiu i shpeshtë i Epirit. Ndryshe nga Sarajevë, ku historia shpesh të bërtet në fytyrë, Ioannina ta pëshpërit atë me një zë të ngjirur. Ky qytet nuk ka nevojë të të bindë për madhështinë e tij, ai thjesht ekziston, i mbyllur në veten e tij, duke pritur që vjeshta të largojë të padëshiruarit.
Le të ndalemi për një moment te zanati i argjendarisë. Kjo nuk është thjesht një suvenir për t’u blerë. Për më shumë se 500 fjalë, unë mund të përshkruaj vetëm tingullin e çekanit që godet argjendin në një punishte të vogël në rrugën Averof. Ky tingull është rrahja e zemrës së qytetit. Në një dhomë të vogël, jo më shumë se dhjetë metra katrorë, ndodhet mjeshtri Jorgos. Ajri aty është i rëndë nga tymi i thëngjillit dhe acidi që përdoret për të pastruar metalin. Ai punon me një teknikë që quhet filigran, një proces që kërkon një durim pothuajse murgëror. Telat e hollë të argjendit ndërthuren si venat e një gjetheje vjeshte, duke krijuar forma që duken sikur do të shkrihen nëse i prek shumë fort. Çdo goditje e vogël është një vendim i pakthyeshëm. Jorgos nuk flet shumë. Ai thotë se argjendi ka kujtesë. Nëse je i zemëruar, metali do të thyhet. Nëse je i nxituar, do të humbasë shkëlqimin. Ky lloj përkushtimi ndaj një materiali kaq të ftohtë është ajo që e bën Ioanninën unike në të gjithë eksplorimi i gjirit ballkanik greqi kosove dhe turqi. Nuk është thjesht tregti, është një lloj rezistence ndaj botës moderne ku gjithçka prodhohet në masë.
Nëse po kërkoni diçka që të kujton Shpella e Postojnas për nga misteri, duhet të vizitoni shpellën e Peramas, por me një sy kritik. Mos u mashtroni nga ndriçimi artificial. Shikoni format e stalaktiteve që janë krijuar gjatë miliona viteve. Kjo është koha e vërtetë, jo koha jonë e shkurtër dhe e ethshme. Pas vizitës në shpellë, kthehuni në qytet dhe uleni në një nga kafenetë pranë liqenit. Por mos kërkoni kapuçino. Kërkoni një pije vendase dhe ndoshta disa kofshë bretkose të skuqura, specialiteti i çuditshëm i këtij rajoni. Shija është diçka mes pulës dhe peshkut, me një pasije të tokës dhe ujit. Është brutale dhe e sinqertë, ashtu si vetë qyteti. Ioannina nuk përpiqet të të pëlqejë. Ajo të ofron atë që ka, dhe nëse nuk të pëlqen, mund të kthehesh në Tiranë apo në ndonjë qytet tjetër më të akomodueshëm.
“Uji i Pamvotidës nuk lan mëkatet, ai i ruan ato në fundin e tij prej balte.” – Proverb i vjetër epirot
Arkitektura e Ioanninës është një përplasje e dhunshme kulturash. Këtu do të gjeni xhamitë e mbetura nga epoka osmane, si ajo e Fethiye, që qëndron si një roje mbi varrin e Ali Pashës. Ky njeri, i quajtur Luani i Janinës, ishte një tiran që e bëri këtë qytet qendrën e pushtetit të tij, duke sfiduar edhe vetë Sulltanin. Historia e tij është e shkruar me gjak dhe ambicie. Kur vizitoni ishullin e vogël (Nissaki) në mes të liqenit, do të shihni shtëpinë ku ai u vra. Vrimat e plumbave në dysheme janë ende aty. Ky nuk është një turizm i bukur, është një turizm i errët që të kujton se fuqia është e përkohshme dhe fundi është shpesh i dhunshëm. Kjo atmosferë është krejtësisht e ndryshme nga ajo e qyteteve si Arad apo Knjaževac, ku historia ndjehet më e largët dhe më pak kërcënuese.
Në vjeshtë, drita në Ioannina është e veçantë. Ajo nuk bie direkt, por filtrohet përmes reve të dendura, duke i dhënë çdo gjëje një nuancë argjendi të vjetër. Kjo është koha kur duhet të eksploroni rrethinat, duke kërkuar destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje që ofrojnë të njëjtin intensitet. Malet e Pindit që rrethojnë qytetin fillojnë të marrin ngjyrat e ndryshkut dhe të vdekjes, një bukuri që të thyen zemrën. Pylli Biograd në Mal të Zi mund të ketë pemë më të larta, por pyjet e Epirit kanë një egërsi që të bën të ndihesh i vogël dhe i parëndësishëm. Nuk ka asgjë komode në këto male. Ata janë shtëpia e ujqërve dhe e historive të vjetra për kleftët që luftonin kundër turqve.
Për sa i përket anës logjistike, Ioannina në 2026 nuk do të jetë e lirë. Çmimet e akomodimit në shtëpitë e vjetra tradicionale brenda Kastro-s kanë filluar të rriten ndjeshëm. Një natë mund të kushtojë nga 120 deri në 200 euro, varësisht nga niveli i lagështisë që jeni gati të toleroni. Ushqimi mbetet relativisht i përballueshëm nëse i shmangni restorantet që kanë menu në pesë gjuhë. Kërkoni tavernat ku ulen studentët e universitetit të Janinës. Ata janë gjaku i ri i qytetit dhe dinë ku mund të hahet një byrek i vërtetë epirot me djathë të kripur dhe petë të holla si letër cigareje për më pak se 10 euro. Mos u mashtroni nga premtimet për luks modern. Në Ioannina, luksi i vërtetë është një zjarr i ndezur në oxhak dhe një gotë tsipouro e fortë që të djeg fytin.
Kush nuk duhet ta vizitojë kurrë këtë vend? Ata që duan diell çdo ditë. Ata që bezdisen nga era e peshkut apo nga zhurma e shiut mbi çatitë prej teneqeje. Ata që kërkojnë resorte me gjithçka të përfshirë dhe argëtim të programuar. Ioannina do t’i shkatërrojë pushimet tuaja nëse prisni një përvojë të lëmuar. Ky qytet është për ata që gjejnë bukuri te kalbja e gjetheve, te muret e rrënuara dhe te sytë e trishtuar të peshkatarëve. Është një vend për të menduar për kohën që ikën, për perandoritë që bien dhe për mënyrën se si njeriu përpiqet të lërë gjurmë përmes argjendit dhe gurit. Kur dielli perëndon pas maleve në nëntor, dhe dritat e qytetit reflektohen në liqenin që duket si vaj i zi, do të kuptoni se Ioannina nuk është një destinacion, është një gjendje shpirtërore. Një gjendje shpirtërore e rëndë, por absolutisht e nevojshme. Kur të largoheni, do të ndieni sikur keni lënë diçka pas, ose sikur qyteti ka marrë një pjesë prej jush që nuk do ta ktheni kurrë. Dhe kjo, në fund të fundit, është arsyeja pse udhëtojmë.