Shumë njerëz mendojnë se Lastovo është thjesht një tjetër pikë në hartën e Adriatikut, një version më i vogël dhe më i qetë i Hvarit apo Visit. Ky është gabimi i parë që bëjnë turistët e zakonshëm. Lastovo nuk është një vend për t’u parë, është një gjendje shpirtërore që kërkon kohë për t’u kuptuar. Ndërsa shumica e vizitorëve nxitojnë të shohin Liqenet e Plitvicës apo Shpella e Postojnas brenda një dite, Lastovo kërkon një javë të plotë vetëm për të filluar të ndjeni ritmin e tij të ngadaltë dhe izolimin e qëllimshëm. Ky ishull nuk përpiqet t’ju pëlqejë. Ai nuk ka plazhe me rërë të bardhë të kuruar për Instagram dhe as hotele me pesë yje që shërbejnë kokteje me emra ekzotikë. Realiteti këtu është i ashpër, i kripur dhe i mbuluar nga një heshtje që në fillim të shqetëson, por që më vonë bëhet e domosdoshme. Një peshkatar i vjetër i quajtur Stipe, me duart e rreshkura nga dekada të tëra pune në det, më tha një herë ndërsa pastronte rrjetat në portin e Ubli-t: Nëse kërkon zhurmë, shko në Split. Nëse kërkon veten, rri këtu deri sa të harrosh se çfarë dite është. Kjo urtësi lokale përmbledh thelbin e ishullit. Lastovo ishte një bazë ushtarake e mbyllur për të huajt deri në fund të viteve 1980, dhe ky izolim i detyruar ka lënë pas një ndjenjë ruajtjeje që nuk e gjeni në destinacione të tjera si maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike.
“Deti nuk ka rrugë, deti nuk ka shpjegime.” – Alessandro Baricco
Arsyeja e parë për të qëndruar këtu është pikërisht ky izolim gjeografik dhe psikologjik. Largësia nga kontinenti e bën Lastovon një ishull të vërtetë, jo thjesht një zgjatim të bregdetit. Këtu, logjistika është e vështirë. Ferry nga Spliti zgjat rreth pesë orë, një udhëtim që largon ata që kërkojnë kënaqësi të shpejta. Por, sapo të mbërrini, kuptoni se distanca është mbrojtja më e mirë e ishullit. Ndryshe nga Biograd na Moru, ku turizmi ka ndryshuar rrënjësisht strukturën sociale, Lastovo mbetet besnik ndaj vetes. Arsyeja e dytë është arkitektura e çuditshme e qytetit të vjetër, veçanërisht oxhaqet e tij të famshme, të quajtura ‘Fumari’. Për 500 fjalë rresht, mund të flasim vetëm për këto struktura. Çdo shtëpi në Lastovo ka një oxhak unik, një garë shekullore mes fqinjëve se kush mund të ndërtonte oxhakun më të çuditshëm dhe më të bukur. Ata nuk janë thjesht funksionalë; janë deklarata statusi, vepra arti prej guri që sfidojnë erërat e forta të dimrit. Duke ecur nëpër rrugicat e ngushta, ndjen se po vëzhgohesh nga këto sy guri.
“Udhëtimi është fatal për paragjykimet, fanatizmin dhe mendje-ngushtësinë.” – Mark Twain
Arsyeja e tretë lidhet me qiellin. Lastovo është shpallur Park Natyror dhe është një nga vendet me qiellin më të zi në Evropë, falë mungesës së ndotjes dritësore. Gjatë natës, Rruga e Qumështit duket aq afër sa mund ta prekësh. Është një eksperiencë që të përul, një kujtesë e vogëlsisë sonë që nuk mund ta gjesh në qytete si Sofje apo Tiranë. Së fundi, arsyeja e katërt është ndershmëria gastronomike. Këtu nuk ka ushqim për turistë. Nëse ka peshk, do të hani peshk. Nëse deti ishte i trazuar dhe peshkatarët nuk dolën, do të hani atë që toka ka ofruar atë ditë. Është një lloj luksit të ashpër që kërkon respekt. Krahasuar me pasurinë që ofron kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume, Lastovo është një kapitull i veçantë, pothuajse i harruar. Nëse po planifikoni të vizitoni Kavala, Novi Pazar, Tutin, Đerdap apo gërmadhat e Stobi, shtoni Lastovon si një pikë ndalese ku koha ndalon. Ky ishull nuk është për këdo. Kush kërkon rehati të garantuar dhe shërbim të shpejtë, duhet të qëndrojë larg. Lastovo është për ata që duan të përballen me veten nën dritën e yjeve dhe zhurmën e valëve që godasin shkëmbinjtë e mprehtë. Ne udhëtojmë jo për të parë gjëra të reja, por për të fituar sy të rinj, dhe Lastovo ua jep këtë mundësi me një çmim të lartë: vëmendjen tuaj të plotë.