E vërteta e ashpër e Lastovos: Pse ky ishull nuk është për të gjithë

Nëse po kërkoni një parajsë të lëmuar me kokteje me çadra dhe muzikë lounge që gjëmon në vesh, atëherë bëni mirë të ktheni anijen mbrapsht. Lastovo nuk është Hvari i mbingarkuar dhe as muret sterile të Dubrovnikut. Ky ishull është një shkëmb i harruar në mes të Adriatikut, një vend ku koha nuk ka rrjedhur, por thjesht ka ngecur si një makinë e vjetër në baltë. Shumë njerëz vijnë këtu duke pritur një ‘parajsë të virgjër’ dhe përfundojnë të zhgënjyer nga mungesa e luksit dhe ashpërsia e gurit. Lastovo nuk ju mirëpret; ai thjesht ju lejon të jeni aty, nëse mund ta përballoni heshtjen e tij shurdhuese.

Dëshmia e peshkatarit Marin: Atje ku deti nuk gënjen

Një plak me lëkurë të rreshkur nga kripa, i quajtur Marin, të cilin e takova në molin e vjetër të Ubli-t, më tha diçka që nuk do ta harroj kurrë ndërsa rregullonte rrjetat e tij të grisura. Ai nuk mbante syze dielli dhe nuk kishte asnjë interes për tregun e pasurive të paluajtshme. ‘Deti këtu nuk u përket turistëve me telefona në dorë,’ tha ai duke pështyrë në ujë. ‘Ky det u përket atyre që dinë të dëgjojnë erën. Ne kemi qenë bazë ushtarake për dekada, të mbyllur nga bota, dhe kjo ishte gjëja më e mirë që na ndodhi. Izolimi na shpëtoi nga shpirti i shitur i bregdetit.’ Marin kishte të drejtë. Lastovo u hap për botën vetëm në fund të viteve 80, dhe kjo vonesë ka krijuar një barrierë mbrojtëse kundër turizmit masiv që ka shkatërruar vende si maqedonia-e-veriut-dhe-kroacia-mrekullite-natyrale-dhe-historike.

“Deti është i vetmi vend ku mund të jesh vetëm pa u ndier i vetmuar.” – Robert Louis Stevenson

Mikro-Zoom: Aroma e rrëshirës në Skrivena Luka

Le të ndalojmë për një moment në një cep të vetëm: rruga që zbret drejt Skrivena Luka në orën tre të pasdites. Nuk ka zhurmë makinash. Ajo që dëgjoni është një kor cikadash që duket sikur po shpërthen brenda kafkës suaj. Ajri është i trashë, pothuajse i përtypshëm, i ngopur me aromën e pishave të nxehura dhe rrëshirës që pikon ngadalë mbi gurët e bardhë si kocka. Ky nuk është një ‘peizazh’; është një sulm ndaj shqisave. Çdo hap ngre një pluhur të imët gëlqeror që ju ngjitet në djersë. Nëse qëndroni palëvizur për pesë minuta, do të shihni hardhucat që dalin nga plasaritjet e mureve të vjetra prej guri, duke ju shikuar me sytë e tyre të ftohtë sikur po pyesin se çfarë kërkoni në territorin e tyre. Ky 300 metër katror tokë mban më shumë histori se çdo resort modern. Këtu nuk ka asnjë shenjë të jetës ‘moderne’, vetëm cikli i përjetshëm i nxehtësisë dhe kripës.

[IMAGE_PLACEHOLDER]

Pse ky ishull i urren klishetë e udhëtimit

Harroni fjalët si ‘perlë e fshehur’. Lastovo është një fortifikatë. Për të arritur këtu duhen pesë orë me traget nga Spliti, një udhëtim që eliminon automatikisht ata që kërkojnë kënaqësi të shpejta. Ndryshe nga destinacione-turistike-ne-shqiperi-dhe-vendet-fqinje ku gjithçka po bëhet e aksesueshme, Lastovo mbetet i vështirë. Arkitektura këtu është unike, sidomos ‘Fumari’ – oxhaqet e famshme që duken si minare të vogla apo kulla vrojtimi. Çdo shtëpi në fshatin Lastovo, i cili është i vendosur në një amfiteatër natyror larg detit (për t’u mbrojtur nga piratët), ka një oxhak më të çuditshëm se tjetri. Ishte një garë mes fshatarëve: kush e kishte oxhakun më kreativ. Është një shfaqje e egoizmit artistik në mes të një varfërie historike.

“Udhëtimi nuk është kurrë një çështje parash, por një çështje guximi.” – Paulo Coelho

Krahasimi i pashmangshëm: Nga Parku Kombëtar Krka te Sveti Stefan

Nëse Parku Kombëtar Krka është një spektakël ujor i rregulluar mirë për masat, Lastovo është një teatër i braktisur ku aktorët kanë ikur kohë më parë. Ndërsa në Sveti Stefan ju paguani për privatësinë e rreme të rrethuar nga mure luksoze, në Lastovo privatësia është e vërtetë sepse askush nuk ka interes t’ju shqetësojë. Ky ishull ka një lidhje më të fortë me qytetet e vjetra si Stolac apo Strugë për nga ndjenja e melankolisë që të fal, sesa me resortet bregdetare moderne. Edhe pse Manastiri Rila apo Bansko ofrojnë një lloj tjetër izolimi shpirtëror në male, izolimi i Lastovos është detar dhe absolut. Nëse keni vizituar Suboticë apo Knjaževac, e dini ndjesinë e një qyteti që jeton me kujtimet e një lavdie të shkuar; Lastovo jeton me kujtimin e një izolimi ushtarak që e mbajti të pastër.

Auditimi i plazheve: Zaklopatica dhe fati i keq i bukurisë

Zaklopatica është një gji pothuajse i mbyllur, i mbrojtur nga një ishull i vogël që qëndron si roje në hyrje. Uji këtu nuk lëviz. Është një pasqyrë e errët ku pasqyrohen varkat e peshkimit. Por mos u gënjeni. Çmimet në restorantet këtu janë të larta, një haraç që duhet paguar për faktin se jeni në mes të asgjësë. Nëse doni të vërtetën, shkoni në Saplun. Është një ishull i vogël në arkipelagun e Lastovos ku rëra është aq e bardhë sa të djeg sytë. Nuk ka hije, nuk ka bare, nuk ka tualete. Ka vetëm diell dhe det. Ky është testi i fundit: nëse mund të qëndroni gjashtë orë në Saplun pa u ankuar për Wi-Fi, atëherë e meritoni Lastovon.

Kush nuk duhet të vijë kurrë këtu

Ky ishull është një filtër njerëzor. Nëse keni nevojë për vëmendje, nëse doni të shihni dhe të shiheni, nëse nuk mund të duroni erën e peshkut të tharë apo pamjen e një ndërtese të braktisur ushtarake, qëndroni larg. Lastovo është për ata që e gjejnë bukurinë te Xanthi ose Maribor, te qytetet që nuk përpiqen shumë për t’ju pëlqyer. Është për ata që preferojnë një verë të fortë vendase në një gotë të thjeshtë plastike sesa një shampanjë në një gotë kristali. Në vitin 2026, ndërsa bota bëhet gjithnjë e më shumë një park lojërash i madh dhe i zhurmshëm, Lastovo mbetet një kishë e heshtjes. Udhëtimi këtu nuk është një pushim; është një akt rezistence kundër modernitetit banal.