Lastovo 2026: Sfida e rrugëve të reja për biçikleta në malin e harruar

Ora është 6:00 e mëngjesit në portin e Ubli. Ferri i natës është zëvendësuar nga një dritë e ftohtë, ngjyrë çeliku, që reflektohet mbi ujin e palëvizshëm të Adriatikut. Lastovo nuk ju mirëpret me lule; ju mirëpret me heshtjen e një vendi që ka parë ushtri të vijnë e të shkojnë, duke mbetur i paprekur në ashpërsinë e tij. Një peshkatar i vjetër i quajtur Stjepan, me fytyrën e gdhendur nga kripa dhe rrudhat që ngjajnë me hartat e vjetra të lundrimit, po mblidhte rrjetat e tij pranë bankinës kur unë po shkarkoja biçikletën time. Mali nuk është për rrota, më tha ai, duke treguar me gisht drejt majave të mbuluara me pisha që rrethojnë ishullin. Mali është për dhitë dhe për ata që kërkojnë të harrojnë botën. Por nëse do të ngjitesh, bëje para se dielli të bëhet xhelat. Ky paralajmërim ishte pagëzimi im për rrugët e reja të biçikletave që do të dominojnë peizazhin në vitin 2026. Ky projekt nuk ka të bëjë me turizmin e masës që shohim në vende si Braç apo Vis, por me një përballje fizike me shpirtin e egër të këtij ishulli. Kur fillon të pedalosh drejt majës së Hum-it, ndjen menjëherë peshën e gurit gëlqeror. Nuk ka rrugë të asfaltuara që të lehtësojnë rrugëtimin; ka vetëm shtigje të ngushta ku gomat kërcasin mbi gurët e mprehtë. Aroma e parë që të godet nuk është ajo e detit, por një përzierje e fortë e sherebelës së egër dhe pishave të nxehta. Është një aromë që të hyn në mushkëri dhe të kujton se je larg komoditetit të qyteteve si Timișoara apo Mostar.

“Udhëtimi është fatal për paragjykimet, bigotizmin dhe mendjengushtësinë.” – Mark Twain

Në orën 10:00 të mëngjesit, nxehtësia fillon të dridhet mbi rrugë si një mirazh. Shikoni me kujdes zinxhirin e biçikletës suaj. Pluhuri i bardhë i Lastovos fillon të mbulojë çdo pjesë metalike, duke krijuar një shtresë që kërcitet me çdo ndryshim marshi. Është një pluhur antik, i krijuar nga mijëra vite erozion. Kur ndaloni për të pirë ujë, heshtja është aq e dendur sa mund ta dëgjoni rrahjen e zemrës suaj. Nuk ka zhurmë makinash, nuk ka muzika plazhi. Vetëm zhurma e cikadave që në këtë orë arrijnë një kulm shurdhues, një simfoni monotone që të fut në trans. Për ata që vijnë nga destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje, ky izolim mund të jetë tronditës. Në majë të Hum-it, pamja hapet mbi një horizont që duket se nuk mbaron kurrë. Këtu kupton pse kjo është një pjesë thelbësore e asaj që e bën rajonin unik, veçanërisht kur flasim për maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike. Pas zbritjes, rruga të çon drejt fshatit Lastovo, i cili nuk ndodhet buzë detit, por është i fshehur në brendësi të një kodre, një masë mbrojtëse kundër piratëve të dikurshëm. Arkitektura këtu është një dëshmi e historisë, ku oxhaqet e veçanta, të quajtura fumari, ngrihen drejt qiellit si skulptura surrealiste. Secili është i ndryshëm, me forma që të kujtojnë kulla vrojtimi mesjetare ose struktura që mund t’i shohësh në Çanakkale ose Nesebar. Gjatë drekës në një konoba të vogël, ku vera Maraština shërbehet e ftohtë dhe ka shijen e gurit dhe diellit, kupton se ky ishull nuk është për këdo. Analiza sociologjike e njerëzve këtu tregon një qëndrueshmëri të hekurt. Një bisedë me pronarin e lokalit zbulon lodhjen e një brezi që ka parë ishullin të boshatiset e më pas të rritet sërish. Biçikletat sjellin të rinjtë, thotë ai, por mali do t’u tregojë atyre kush është zoti këtu. Kjo lidhje midis njeriut dhe natyrës është thelbi i asaj që gjejmë te kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume.

“Natyra nuk nxitohet, e përsëri gjithçka arrihet.” – Lao Tzu

Për sa i përket kostove në vitin 2026, një biçikletë malore cilësore kushton rreth 40 euro në ditë, ndërsa modelet elektrike shkojnë deri në 60 euro. Uji është pasuria më e madhe; duhet të mbani të paktën tre litra me vete, pasi burimet janë të rralla dhe nxehtësia e pasdites është e pamëshirshme. Nëse prisni luks, shkoni në Cetinje ose Trebinje. Këtu, luksi është aftësia për të qenë vetëm me veten në një mjedis që nuk kërkon falje. Ndërsa ora shkon 18:00, drita fillon të zbutet, duke marrë nuanca të arta dhe vjollcë. Është koha për t’u drejtuar drejt farit të Strugës. Rruga deri atje është një tatëpjetë e shpejtë ku era të flladit fytyrën e djegur nga dielli. Fari qëndron mbi një shkëmb 70 metra të lartë, duke dominuar horizontin si një roje e palëkundur. Kush nuk duhet të vijë kurrë këtu? Ata që kërkojnë jetë nate, ata që ankohen për pluhurin, dhe ata që nuk mund të rrinë pa sinjalin e fortë të telefonit. Lastovo është një pastrim shpirtëror përmes sforcimit fizik. Është një udhëtim që të kthen në elementet bazë të ekzistencës: frymëmarrja, lëvizja, mbijetesa. Në fund, kur ktheheni në Ubli për të marrë ferribotin, e kuptoni se nuk keni pushtuar malin, por keni gjetur një pjesë të vetes suaj në ato shtigje të ashpra që mund të krahasohen vetëm me egërsinë e bukur të Melnik ose Sinaia.