Miti i Qytetit të Bukur Sakson dhe Realiteti i Ftohtë
Shumë udhëtarë vijnë në Sibiu duke kërkuar një përrallë vëllazërore Grimm, një oaz paqeje gjermane të humbur në mes të Rumanisë. Ata presin buzëqeshje dhe birrë artizanale në çdo cep. Por Sibiu nuk është një dekor filmi. Është një panoptikon i shekullit të 14-të që ka mbetur i ngrirë në kohë, një qytet që nuk ju mirëpret, por ju analizon. Nëse keni ardhur këtu për të parë monumentet, keni dështuar që në fillim. Në Sibiu, monumentet janë ato që ju shohin juve. Ky nuk është një qytet që mund ta konsumoni si një espresso të shpejtë në Zara apo si një pasdite dembele në plazhet e Makarska. Këtu, ajri është i rëndë nga historia e papërpunuar dhe muret kanë një memorie që të bën të ndihesh i vogël, pothuajse i padëshiruar.
“Gjithçka që shohim është vetëm një hije e hedhur nga ajo që nuk shohim.” – Martin Luther
Dëshmia e Radusë: Një Mësim mbi Heshtjen
Një bukëpjekës i vjetër i quajtur Radu, me duart e mbuluara nga mielli që dukej si pluhur i lashtë harrese, më tregoi diçka që nuk do ta gjeni në asnjë broshurë zyrtare. Ndërsa dielli fillonte të zbehte errësirën mbi Piața Mică, ai vuri re vështrimin tim të fiksuar pas çative. ‘Nuk janë dritare,’ më tha ai me një zë që gërvishtte si guri mbi gur. ‘Janë qepalla që nuk mbyllen kurrë. Kur komunistët erdhën, ata nuk kishin nevojë për mikrofona në këtë qytet. Mjaftonte të ecje në shesh dhe të ndjeje peshën e atyre syve. Ata të thonë se nuk je kurrë vetëm.’ Ky është thelbi i vërtetë i Sibiu-t. Radu nuk shiste thjesht bukë; ai shiste mbijetesë në një qytet që ka parë murtajën, luftërat dhe rënien e perandorive pa lëvizur asnjë tjegull.
Sytë e Sibiu-t: Një Mikroskop Arkitektonik
Le të flasim për ato dritare. Për 500 fjalët e ardhshme, harroni gjithçka tjetër. Këto nuk janë thjesht hapje për dritë. Janë sy eliptikë, të përgjumur, por vigjilentë, të gdhendur në çatitë e pjerrëta prej tjegullash të kuqe të errët. Çdo sy ka një personalitet të ndryshëm. Disa janë të hapur gjerësisht, sikur po dëshmojnë një krim të tmerrshëm në mes të Piața Mare. Të tjerë janë thjesht rrudha të holla, dyshues, si një gjykatës që pret të dëgjojë gënjeshtrën tuaj të radhës. Tjegullat rreth tyre janë si rrudha të vërteta lëkure, të nxira nga shekujt e oxhaqeve dhe shiut acid. Kur ecni nën to, vëreni se si këndi i ‘shikimit’ ndryshon. Nuk ka rëndësi nëse jeni duke ngrënë një krepë apo duke fotografuar Katedralen Luterane; ato qepalla prej druri dhe xhami të vjetër ju ndjekin. Është një arkitekturë e kontrollit social që daton që nga mesjeta. Ndryshe nga qetësia mistike që mund të gjesh në Meteora apo izolimi natyror i Žabljak, këtu njeriu është i rrethuar nga një prani njerëzore pa njerëz. Kjo paranojë guri është ajo që e bën Sibiu-n unik dhe tmerrues. Xhamat janë shpesh të turbullt, të mbuluar me një shtresë pluhuri që duket se mbron sekretet e brendshme të atyre papafingove ku dikur thureshin plane për të mbrojtur privilegjet e saksonëve kundër botës së jashtme.
[IMAGE_PLACEHOLDER]
Kontrasti Ballkanik dhe Melankolia e Transilvanisë
Nëse e krahasoni këtë qytet me kaosin e Ioannina apo me atmosferën fetare të Međugorje, Sibiu duket si një i afërm i ftohtë dhe i arsimuar që refuzon të qeshë në dasmë. Kultura dhe historia e Ballkanit shpesh karakterizohet nga një lloj gjallërie shpërthyese, por këtu gjithçka është e përmbajtur. Edhe turistët që vijnë nga Biograd na Moru apo Makarska ndihen të çorientuar nga mungesa e zhurmës së panevojshme. Në Sibiu, heshtja është një mjet komunikimi. Është një lloj melankolie që të kujton Gabrovo apo Knjaževac, por me një shtresë aristokracie të vjetër që nuk pranon të vdesë. Udhëzuesi i Evropës Juglindore shpesh e kategorizon këtë rajon si ‘të egër’, por Sibiu është i zbutur me forcë nga rregulli sakson. Kjo është një destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje që kërkon një durim tjetër. Nuk ka lidhje me natyrën e paprekur të Mavrovë; këtu çdo gur është i prekur, i gdhendur dhe i lëmuar nga ambicia njerëzore.
“Udhëtimi nuk është kurrë një çështje parash, por një çështje guximi.” – Paulo Coelho
Auditimi i Realitetit: Çmimet dhe Pluhuri
Mos u gënjeni nga titulli ‘Kryeqyteti Kulturor i Evropës’. Kjo do të thotë thjesht se çmimet e kafesë në shesh janë të fryra për të subvencionuar nostalgjinë e turistëve gjermanë. Një gotë tuica mund t’ju kushtojë sa një drekë e plotë në fshatrat përreth, por shija e saj e fortë dhe e djegur është e vetmja gjë që mund t’ju zgjojë nga hipnoza e ‘syve’. Shmangni restorantet me emra gjenerikë. Kërkoni bodrumet ku muret janë me lagështirë dhe ku menyja është vetëm në rumanisht. Atje do të gjeni shpirtin e vërtetë të Transilvanisë, jo versionin e paketuar për Instagram. Logistics? Autobusët janë të vjetër, por të saktë, dhe rrugët me kalldrëm do t’ju shkatërrojnë këpucët brenda dy ditëve. Ky është çmimi që paguani për të ecur mbi histori.
Pse udhëtojmë drejt gjykimit?
Në fund të ditës, kur dielli perëndon pas maleve Făgăraș dhe sytë e çative fillojnë të shkëlqejnë nga dritat e brendshme, njeriu pyet veten: pse vijmë këtu? Nuk vijmë për rehati. Vijmë në Sibiu për t’u ndjerë të vëzhguar, për të kuptuar se ekzistenca jonë është vetëm një moment kalimtar përpara këtyre ndërtesave që kanë parë gjithçka. Kush nuk duhet të vijë kurrë këtu? Ata që kërkojnë hotele me xhama pasqyrë dhe shërbim robotik. Sibiu është për ata që duan të ndjejnë peshën e kohës, për ata që nuk kanë frikë nga vështrimi i ftohtë i një shtëpie që e di se do t’ju mbijetojë. Është një udhëtim në ndërgjegjen e Europës së vjetër, aty ku çdo hap shoqërohet nga një vështrim i heshtur nga lart.