Ora është 6:00 e mëngjesit dhe ajri mbi kodrat e Lendavës nuk është thjesht i ftohtë, është një peshë lagështie që të kujton se toka këtu merr frymë. Ky nuk është një udhëzues i zakonshëm për turistët që kërkojnë të bëjnë një foto dhe të ikin. Ky është një proces i zhveshjes së peizazhit. Në këtë orë, Kulla Vinarium duket si një skelet metalik që po pret që dielli ta mbështjellë me dritë. Një plak i zonës me emrin Dragan, duart e të cilit kishin ngjyrën e tokës dhe teksturën e lëvores së vjetër të hardhisë, më ndaloi ndërsa po rregulloja lenten e aparatit. Ai nuk foli për pamjen, por për kufijtë. Ai më tregoi se si nga kjo lartësi, Sllovenia, Hungaria, Kroacia dhe Austria humbasin kuptimin e tyre si shtete dhe bëhen thjesht një vazhdimësi e gjelbër. Kjo është e vërteta e parë që mëson në këto kulla: kufijtë janë një shpikje e njerëzve që nuk janë ngjitur kurrë mjaftueshëm lart.
“Udhëtimi të bën modest. Ti sheh se çfarë vendi të vogël zë në botë.” – Gustave Flaubert
Vinarium Lendava nuk është thjesht një strukturë 53 metra e lartë. Ajo është një mikrokozmos i një Evrope që po ndryshon. Kur ngjit 240 shkallët, ose merr ashensorin nëse gjunjët nuk të binden, ti nuk po shkon drejt një pike panoramike, por po hyn në një zonë ku ajri ndryshon. Era këtu mbart erën e rrushit Sipon dhe një lloj qetësie që nuk e gjen në qytetet e mëdha si Shkup apo në rrëmujën historike të Mostar. Këtu, turizmi dhe traditat në Slloveni, Serbi dhe Bosnje dhe Hercegovinë marrin një tjetër kuptim, larg klisheve të hoteleve me pesë yje. Ky është një rajon ku historia është e shkruar në çdo brazdë të tokës, ndryshe nga çfarë mund të shohësh në Jajce apo në qetësinë e malit Tara. Në Vinarium, mikro-zoomimi im fokusohet te një detaj: ndryshku i lehtë në parmakun e lartë, një shenjë se natyra po e rimerr atë që njeriu e ndërtoi për ta vëzhguar. Dielli tani ka dalë plotësisht dhe po ndriçon fushat e Panonisë, duke e bërë tokën të duket si një pasqyrë e thyer argjendi. [placeholder_image_1] Duke u zhvendosur drejt Mariborit, te Kulla Pyramida, ndjesia ndryshon. Kjo nuk është një kullë e sofistikuar çeliku, por një majë kodre ku dikur qëndronte një kështjellë. Këtu, udhëtimi është kronologjik në kuptimin më të pastër të fjalës. Je në zemër të historisë së Habsburgëve. Ndërsa ecën në shtegun që gjarpëron mes vreshtave, mund të nuhasësh historinë e vjetër 450-vjeçare të hardhisë më të vjetër në botë që ndodhet poshtë në qytet. Pyramida është vendi ku kupton se Sllovenia është një urë mes Alpeve dhe Ballkanit. Ndryshe nga urat në Višegrad që mbajnë peshën e tragjedive, kjo majë mban peshën e pritjes. Shpesh dëgjojmë për destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje, por Sllovenia në 2026 po pozicionohet si një laborator i qëndrueshmërisë. Kulla e tretë në listën tonë është Kulla e Kristaltë në Rogaška Slatina. Me 106 metrat e saj, ajo është më e larta në vend. Këtu, cinizmi im si gazetar përballet me arkitekturën moderne. Rogaška është e njohur për ujin e saj mineral, por kjo kullë është një deklaratë fuqie. Sipërfaqja e saj reflekton retë ashtu si brigjet e zeza në Constanta reflektojnë detin e trazuar. Në majë, xhami nën këmbët tuaja të bën të ndjesh një lloj vertigoje që të detyron të vlerësosh soliditetin e tokës. Një audit i shpejtë i kostove: një biletë kushton rreth 10 euro, por ajo që blini nuk është thjesht hyrja, është mundësia për të parë se si dizajni mund të bashkëjetojë me traditën shekullore të kurimit me ujë. Ky vend nuk ka asgjë të përbashkët me rrugicat e ngushta në Korçë apo muret mesjetare në Sighișoara. Është një tjetër dimension i Ballkanit.
“Peizazhi nuk është thjesht ajo që shohim, por ajo që interpretojmë.” – Simon Schama
Së fundi, Kulla Gonjače në Goriška Brda. Kjo është kulla ime e preferuar sepse është më pak për pamjen dhe më shumë për kujtesën. E ndërtuar për të nderuar viktimat e Luftës së Dytë Botërore, ajo të ofron një pamje 360 gradë që shkon deri në Adriatik në ditët e kthejta. Ky rajon, i quajtur shpesh Toskana e Sllovenisë, është një mozaik kodrash të mbjella me qershi dhe ullinj. Ndërsa dielli fillon të ulet, drita bëhet e artë, duke i dhënë çdo peme një hije të gjatë dhe dramatike. Këtu kupton se kultura dhe historia e Ballkanit: Shqipëri, Mali i Zi dhe më shumë nuk janë thjesht kapituj në libra, por ndjesi që i merr me vete. Kush nuk duhet ta vizitojë këtë vend? Kushdo që kërkon luks të zhurmshëm ose destinacione që ekzistojnë vetëm për të plotësuar një listë në Instagram. Këto kulla janë për ata që duan të ndihen të vegjël përballë horizontit. Nëse keni vizituar Tutin apo keni kërkuar aventura në Borovets, do të gjeni këtu një lloj tjetër intensiteti. Kur dielli zhduket pas majave të Alpeve Juliane, mbetet vetëm një heshtje e trashë. Udhëtimi në Slloveni në vitin 2026 është një akt reflektimi. Ne nuk ngjitemi në kulla për të parë larg, por për të parë veten më qartë në raport me tokën që na mban. Ky është fundi i udhëtimit për sot, por peizazhi do të jetë aty, duke u transformuar nën dritën e hënës, duke pritur vëzhguesin e radhës që guxon të ngjisë shkallët e së vërtetës.