Miti i Thyer: Pse Qyteti i Djallit nuk është një Kartolinë e Bukur
Shumë njerëz vijnë në Qytetin e Djallit (Djavolja Varoš) duke pritur një park të rregullt gjeologjik, diçka të ngjashme me një kopsht botanik me gurë. Gabim. Ky vend është një dëshmi e dhunës natyrore, një proces brutal erozioni që ka zgjatur mijëra vjet. Nuk ka asgjë të ëmbël këtu. Ajri është i rëndë, uji është acidik dhe figurat prej guri duken sikur po vëzhgojnë çdo hap tuajin. Ky nuk është një destinacion për të bërë thjesht një foto dhe për t’u larguar. Është një vend që kërkon respekt dhe një lloj melankolie të caktuar për të kuptuar pse vendasit kanë krijuar legjenda kaq të errëta rreth tij.
Një rojtar i vjetër i quajtur Dragan, i cili ka kaluar më shumë se tridhjetë vjet duke patrulluar këto shpate të malit Radan, më tha diçka që nuk do ta harroj kurrë. Ne po qëndronim pranë burimit të ‘Ujit të Djallit’ (Đavolja voda), ku lëngu i kuq si gjak rridhte ngadalë mbi gurët e zi. Dragan mishi sytë dhe tha: ‘Djali im, njerëzit mendojnë se këta gurë janë njerëz të mallkuar që u kthyen në shkëmb sepse deshën të martonin vëllanë me motrën. Por e vërteta është më e thjeshtë dhe më e tmerrshme. Toka këtu është e gjallë dhe ajo po na tregon se sa të përkohshëm jemi.’ Ai kishte të drejtë. Kur prek atë dhe bën një hap në shtigjet e pjerrëta, ndjen peshën e kohës gjeologjike.
“Natyra nuk është kurrë e krishterë; ajo është pagane në thelbin e saj më të thellë, e pamëshirshme dhe e bukur në tmerrin e saj.” – Camille Paglia
Analiza Gjeologjike: Kur Toka Refuzon të Bindet
Për të kuptuar Qytetin e Djallit, duhet të shohim përtej legjendave. Këto 202 figura guri, me lartësi nga 2 deri në 15 metra, janë rezultat i një lufte të vazhdueshme midis ujit dhe andezitit. Kapelat prej guri që qëndrojnë në majë të kolonave nuk janë aty për dekor. Ato peshojnë qindra kilogramë dhe shërbejnë si mburoja. Sa herë që bie shi, uji gërryen tokën rreth gurit, por jo tokën drejtpërdrejt nën të. Kjo krijon këto kolona phallike që duken sikur sfidojnë gravitetin. Por kjo nuk është statike. Ky është një proces i gjallë. Ndërsa një kolonë shembet, një tjetër fillon të formohet diku tjetër në pyll. Është një cikël i pafund vdekjeje dhe rilindjeje që e bën këtë pjesë të turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine kaq magjepsëse.
Uji këtu është një tjetër anomali. Ai është ekstremisht acidik, me një pH prej 1.5. Nëse fusni dorën, do të ndjeni një djegie të lehtë, një kujtesë se natyra nuk është këtu për t’ju përkëdhelur. Përqendrimi i lartë i aluminit, hekurit dhe bakrit i jep ujit atë ngjyrë të kuqe të ndezur që vendasit e quajnë gjak. Është një ambient armiqësor, por në këtë armiqësi gjendet një bukuri e rrallë që nuk e gjeni në asnjë vend tjetër në destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje. Kur ecni nëpër luginën e quajtur ‘Lugina e Ferrit’ (Paklena jaruga), zhurma e erës që kalon përmes kolonave krijon një fishkëllimë të frikshme, një simfoni natyrore që ka ushqyer besëtytnitë për shekuj me radhë.
3 Hotele afër për një qëndrim pa kompromise
Nëse po kërkoni një vend për të pushuar pas një dite të lodhshme në malin Radan, opsionet janë të kufizuara por kuptimplota. Këtu nuk ka resorte luksoze me pesë yje, por ka vende që ofrojnë një lidhje autentike me rajonin. 1. Hotel Radan në Prolom Banja është zgjedhja kryesore. Ky hotel është një relikt i arkitekturës socialiste, por i modernizuar me shije. Uji i tyre mineral është i famshëm në të gjithë Ballkanin dhe pishinat termale janë ilaçi i duhur për muskujt e lodhur. 2. Hotel Planinka në Kuršumlijska Banja ofron një përvojë më të qetë. I rrethuar nga pyje të dendur, ky hotel ju lejon të thithni ajrin e pastër të malit pa u shqetësuar nga zhurmat e qytetit. 3. Guesthouse Gajtani është për ata që kërkojnë diçka më intime. Një shtëpi tradicionale ku ushqimi gatuhet mbi zjarr dhe ku mund të provoni rakinë më të fortë të zonës. Këto vende pasqyrojnë mirë se si kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume ndikon në mikpritjen vendase.
“Udhëtimi nuk është kurrë një çështje parash, por një çështje guximi.” – Paulo Coelho
Përballja me Realitetin: Pse duhet të shkoni në 2026
Pse pikërisht në vitin 2026? Sepse turizmi masiv po fillon të gërryejë edhe këto cepa të izoluar. Rrugët po përmirësohen dhe së shpejti ky vend do të jetë i mbushur me autobusë turistikë që do të shkatërrojnë heshtjen mistike të luginës. Tani për tani, ju ende mund të qëndroni vetëm përballë ‘Mbretit’ dhe ‘Mbretëreshës’ (dy kolonat më të mëdha) dhe të dëgjoni vetëm rrahjet e zemrës suaj. Logjistika është e thjeshtë: fluturoni në Nish, merrni një makinë me qira dhe drejtohuni drejt jugut. Çmimet janë ende të përballueshme, me një drekë të bollshme që kushton më pak se dhjetë euro. Por mos prisni që kjo të zgjasë përgjithmonë.
Qyteti i Djallit është një kujtesë se ne nuk jemi zotërit e kësaj toke. Ne jemi thjesht vizitorë të përkohshëm në një teatër gjeologjik që ka filluar miliona vjet para nesh dhe do të vazhdojë gjatë pasi ne të jemi harruar. Kush duhet ta evitojë këtë vend? Ata që kërkojnë rehati absolute, ata që nuk duan të ndotin këpucët e tyre me baltë të kuqe dhe ata që kanë frikë nga legjendat. Ky vend është për kërkuesit, për ata që duan të ndjejnë pak frikë në palcë përpara se të mahniten nga madhështia e natyrës. Kur dielli perëndon pas malit Radan dhe kolonat hedhin hije të gjata e të zymta mbi luginë, do të kuptoni se disa vende nuk janë krijuar për t’u kuptuar, por vetëm për t’u përjetuar me të gjitha shqisat.