Qyteti i Djallit: Pse dimri i vitit 2026 është koha e duhur për të parë këtë anatomi të tokës
Shumica e njerëzve shkojnë në Qytetin e Djallit (Đavolja Varoš) për të parë atë që ata e quajnë mrekulli natyrore, duke kërkuar një lloj magjie të lirë që shitet në broshura turistike. Por unë do t’ju tregoj një të vërtetë të hidhur: Qyteti i Djallit nuk është një vend magjik. Është një vend i vdekjes gjeologjike, një monument i erozionit të pamëshirshëm që konsumon tokën. Ideja se këto dy qindra shtylla prej dheu janë dasmorë të mallkuar është thjesht një përrallë për të tërhequr ata që nuk e kuptojnë dot brutalitetin e natyrës. Në dimër, ky brutalitet bëhet i prekshëm. Nuk ka asgjë të bukur në kuptimin konvencional këtu; ka vetëm një qëndresë të ftohtë që të thyen në mes nëse nuk je i përgatitur.
Një fshatar i vjetër i quajtur Dragan, i cili ka kaluar shtatëdhjetë dimra në rrethinat e Kurshumlisë, më tha një herë se gurët lëvizin kur askush nuk i sheh. Ne ishim ulur pranë një zjarri që lëshonte tym të zi, diku afër rrugës që të çon drejt Nish-it. Dragan nuk besonte te legjendat e dasmës, por ai besonte te zëri i erës. Ai thoshte se kur bora mbulon kapelet e andezitit mbi ato kolona prej dheu, ato fillojnë të rënkojnë nën peshë. Kjo nuk është poezi, është fizikë. Është pesha e miliona kristaleve të ngrira që shtypin një strukturë që po tretet dita-ditës. Ky kontakt me realitetin e papërpunuar është arsyeja e parë pse duhet të jeni këtu në vitin 2026, kur ciklet klimatike parashikojnë një dimër të ashpër dhe të pastër për Ballkanin.
“Natyra është një tempull në të cilin kolonat e gjalla ndonjëtëherë nxjerrin fjalë të konfuzuara.” – Charles Baudelaire
1. Heshtja gjeologjike dhe izolimi absolut
Nëse keni vizituar vende si Kanioni i Matkës në kulmin e sezonit, e dini se sa e vështirë është të gjesh një moment vetmie. Por në Qytetin e Djallit gjatë janarit, vetmia është e vetmja gjë që do të gjeni. Heshtja këtu është aq e dendur sa mund ta dëgjoni rrahjen e zemrës suaj duke bërë jehonë në muret e kanionit. Nuk ka zhurmë makinash, nuk ka turistë që bëjnë selfie me buzëqeshje të shtirura. Ka vetëm fërshëllimën e erës që kalon mes shtyllave 20 metra të larta. Kjo heshtje ju lejon të kuptoni turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine në një dritë krejt tjetër, larg komercializmit. Ju jeni aty, një qenie e vogël organike përballë katedrales së dheut të kuq që sfidon gravitetin.
2. Kontrasti i borës me dheun e kuq: Një anatomi vizuale
Le të flasim për estetikën e dhimbshme. Qyteti i Djallit është i përbërë nga një lloj dheu i pasur me minerale që i jep një nuancë të kuqërremtë, pothuajse si gjak i tharë. Kur kjo ngjyrë përplaset me të bardhën sterile të borës, krijohet një peizazh që duket sikur i përket një planeti tjetër. Nuk është si Mikonos me bardhësinë e tij të lumtur; është një skenë dramatike, pothuajse agresive. Unë kam kaluar orë të tëra duke parë se si bora grumbullohet në majat e shtyllave, duke krijuar një lloj kontrasti që nuk mund ta gjesh në asnjë kartolinë verore. Ky është momenti kur kupton se kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume janë të lidhura me këtë ashpërsi të tokës. Çdo shtyllë është një dëshmi e kohës që kalon, një proces që filloi miliona vite më parë kur vullkanet e zonës ishin ende aktivë.
3. Mistika e ujit të thartë në temperatura nën zero
Ekzistojnë dy burime uji këtu: Đavolja voda (Uji i Djallit) dhe Crveno vrelo (Burimi i Kuq). Ky nuk është ujë që mund ta pini; është një lëng jashtëzakonisht acid, me një përqendrim mineralesh që të djeg fytin. Në dimër, ky ujë nuk ngrin plotësisht si ujërat e tjerë. Ai mbetet si një plagë e hapur në mes të borës, duke avulluar lehtë dhe duke lëshuar një erë metali e squfuri. Është një përvojë shqisore që të kujton se toka është e gjallë dhe shpeshherë armiqësore. Krahasuar me bukurinë e qetë që mund të gjesh në Çapljina ose buzë detit në Makarska, këtu ndjen një lloj rreziku gjeologjik që të mban zgjuar. Është një kujtesë se natyra nuk është këtu për të na argëtuar, por për të ndjekur ciklet e saj brutale.
“Udhëtimi është një brutalitet. Ai të detyron të kesh besim te të huajt dhe të humbasësh nga sytë gjithë atë komoditet familjar.” – Cesare Pavese
4. Rruga nga Nishi dhe realiteti i Serbisë jugore
Për të arritur këtu, do t’ju duhet të kaloni përmes Nish-it, një qytet që mban në krahët e tij historinë e perandorive të rëna. Dimri në këtë pjesë të Ballkanit është i hirtë, me tym që del nga oxhaqet e shtëpive të vjetra dhe ajrin që ka shijen e qymyrit. Kjo është pjesë e përvojës. Ju nuk po shkoni në një resort luksoz në Koper; ju po shkoni në zemrën e Ballkanit jugor. Pas vizitës në Qytetin e Djallit, kthimi në qytet për një porcion pljeskavicë të nxehtë dhe një gotë raki është e vetmja mënyrë për të rifituar temperaturën e trupit. Kjo rrugë, ky proces i ngrirjes dhe shkrirjes, është ajo që e bën udhëtimin autentik. Nuk ka asgjë të lëmuar këtu, vetëm gurë, baltë dhe histori. Nëse kërkoni diçka më të butë, ndoshta duhet të shkoni në Jajce apo të shihni destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje që ofrojnë më shumë mikpritje dhe më pak tmerr gjeologjik.
Në fund të ditës, Qyteti i Djallit në dimër nuk është për të gjithë. Kushdo që kërkon rehati, ngrohtësi dhe pamje të bukura për rrjetet sociale duhet të qëndrojë në Beograd ose të shkojë drejt bregdetit. Ky vend është për ata që duan të shohin se si bota shpërbëhet ngadalë. Është për ata që gjejnë bukuri te skeleti i tokës. Kur dielli ulet pas maleve të Radanit dhe hija e shtyllave zgjatet mbi borë, ju do të kuptoni se udhëtimi nuk ka të bëjë me destinacionin, por me atë ndjesinë e tmerrit të këndshëm që të jep kuptimi i vërtetë i kohës gjeologjike. Ky është një vend ku koha nuk matet me orë, por me milimetra erozioni. Kush nuk e duron dot këtë mendim, nuk duhet të vijë kurrë këtu.