Miti i Thyer i Piramidave Tokësore
Shumica e broshurave turistike do t’ju thonë se Qyteti i Djallit (Đavolja Varoš) është një mrekulli mistike ku natyra ka krijuar art. Gënjeshtra. Kjo nuk është magji, është një proces brutal erozioni që ka zgjatur shekuj, duke lënë pas një peizazh që ngjan më shumë me një makth të Salvador Dalit sesa me një kartolinë pushimesh. Kur nisesh nga Nishi drejt Kuršumlija, pritshmëritë tuaja për një peizazh të gjelbër do të thyhen sapo të hyni në luginën e mallkuar. Ky nuk është një vend për ata që kërkojnë rehatinë e Vodice apo plazhet e Durrës. Ky është një vend ku toka po vdes dhe po e bën këtë në mënyrën më dramatike të mundshme.
Një plak me emrin Dragan, që shërbente raki të fortë në një lokal të vogël buzë rrugës, më tha diçka që nuk do ta harroj: ‘Djajtë nuk janë në gurë, janë në erën që fërshëllen mes tyre kur bie nata.’ Sipas legjendës lokale, këto 202 shtylla guri janë dasmorë të mallkuar që tentuan të martonin një vëlla me një motër. Por e vërteta shkencore është po aq e frikshme: andeziti i fortë në majë mbron dheun e butë poshtë, duke krijuar këto figura që mund të arrijnë deri në 15 metra lartësi. Ky proces i vazhdueshëm i turizmi dhe traditat në Slloveni, Serbi dhe Bosnje dhe Hercegovinë na tregon se natyra nuk ka nevojë për ndjenja për të krijuar monumente.
“Natyra është një tempull ku shtyllat e gjalla herë pas here lëshojnë fjalë të konfuzuara.” – Charles Baudelaire
Mikro-Zmadhimi: Anatomia e një Shtylla 15 Metërshe
Le të ndalemi te një shtyllë e vetme. Imagjinoni një masë dheu të kuqërremtë, të tharë nga dielli i egër i Serbisë Jugore, që ngrihet si një gisht i akuzuar drejt qiellit. Në majë të saj qëndron një ‘kësulë’ andeziti me peshë qindra kilogramë. Kjo kësulë është arsyeja e vetme pse shtylla ekziston akoma. Shiu e gërryen dheun përreth, por jo atë që ndodhet nën gur. Është një ekuilibër i brishtë. Nëse e prekni atë dhe, ai thërrmohet nën thonjtë tuaj si pluhur i vjetër. Ky nuk është guri solid që do të gjenit në Kotor apo muret antike në Delfi. Kjo është një strukturë e përkohshme, një monument që po vetëshkatërrohet në lëvizje të ngadaltë. Era këtu ka një erë metalike, një përzierje e oksidit të hekurit dhe squfurit që vjen nga burimet e afërta me aciditet ekstrem.
Uji që rrjedh këtu, i njohur si ‘Uji i Djallit’ (Đavolja voda), ka një pH prej 1.5. Është aq acid sa do t’ju digjte lëkurën nëse do të guxonit të laheshit në të. Është një kontrast i fortë me freskinë e Alpeve që mund të gjeni në Sinaia apo lagështinë e shpellave si Shpella e Postojnas. Këtu, gjithçka është e vdekur. Toka është aq e pasur me minerale sa asnjë bimë nuk mund të mbijetojë në afërsi të shtyllave. Është një shkretëtirë vertikale në mes të një pylli që duket sikur po përpiqet ta gëlltisë këtë anomali gjeologjike.
Kontrasti Kulturor dhe Gjeografik
Nëse keni vizituar Kalambaka dhe keni parë Meteoran, mund të mendoni se i keni parë të gjitha format e gurit. Por aty ku Greqia ofron spiritualitet dhe lartësi, Qyteti i Djallit ofron një ndjenjë claustrofobie dhe ankthi ekzistencial. Kjo zonë nuk ka elegancën e Sighișoara. Këtu arkitektura është ajo e mbijetesës. Rruga nga Nishi kalon përmes fshatrave që duken sikur kanë mbetur pezull në kohë, të ngjashëm me zonat rurale rreth Berane apo lartësitë e Sjenica, ku jeta është e vështirë dhe njerëzit janë të ashpër si guri që rrethojnë.
“Udhëtimi është fatal për paragjykimet, fanatizmin dhe mendje-ngushtësinë.” – Mark Twain
Ky destinacion duhet parë si pjesë e një mozaiku më të gjerë që është udhëzuesi i Evropës Juglindore: Shqipëri, Bullgari dhe të tjera. Nuk mund ta kuptoni Serbinë Jugore pa kuptuar këtë dëshirë për të personifikuar gjeologjinë. Njerëzit këtu i kanë dhënë emra djajsh këtyre formacioneve sepse mendja njerëzore nuk mund ta pranojë kaosin e pastër të erozionit pa një narrativë morale. Kur ecni nëpër platformat e drurit që gjarpërojnë mes shtyllave, ju nuk jeni thjesht një turist, jeni një dëshmitar i fundit të një epoke gjeologjike.
Logjistika e një Ekskursioni nga Nishi
Nëse vendosni të shkoni në vitin 2026, harrojeni luksin. Autobusët nga Nishi janë të vjetër dhe rruga është plot kthesa që do t’ju bëjnë të pendoheni për mëngjesin që ngrënët. Çmimi i hyrjes është i ulët, por kostoja reale është energjia që do t’ju marrë ngjitja nën diellin përvëlues. Nuk ka hije. Nuk ka shitës ambulantë që t’ju bezdisin si në destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje më popullore. Jeni vetëm ju, era dhe këto figura groteske që duken sikur po ju vëzhgojnë. Ky udhëtim nuk rekomandohet për ata që kërkojnë Instagram-friendly spots. Ngjyrat janë të zbehta, pluhuri është i kudogjendur dhe ndjenja e izolimit është reale.
Për t’u kthyer në Nish, sigurohuni që të keni organizuar transportin paraprakisht. Taksitë lokale do t’ju kërkojnë shuma qesharake nëse ju shohin të dëshpëruar. Ky është një vend ku cinizmi takohet me bukurinë e rëndë. Në fund të ditës, kur dielli fillon të ulet pas maleve Radan, hijet e shtyllave zgjaten deri në luginë, duke krijuar një skenë që do t’ju bëjë të rënditeni midis adhuruesve të këtij vendi ose atyre që do të betohen se nuk do të kthehen kurrë më. Travelauthority këshillon: shkoni vetëm nëse jeni gati të shihni fytyrën e vërtetë, të pakuruar të Ballkanit.