Ora shënon 06:00 e mëngjesit dhe qyteti i Sarajevës ende fle nën një batanije mjegulle që zbret nga Trebeviçi. Ajri është i ftohtë, me atë mprehtësinë e maleve që të godet mushkëritë menjëherë sapo del nga hoteli. Ndërsa shumica e turistëve presin që dielli të nxehë gurët e Baščaršija-s, unë po drejtohem drejt periferisë, atje ku asfalti i jep rrugë një gjelbërimi që duket sikur nuk i përket këtij shekulli. Burimi i Bosnës nuk është thjesht një park, është një mushkëri artificiale dhe natyrore që mban gjallë shpirtin e një qyteti që ka kaluar shumë trauma.
Një rojtar i vjetër i parkut me emrin Edin, të cilin e gjeta duke mbledhur degë të thata pranë hyrjes, më tregoi diçka që nuk e gjeni në asnjë broshurë zyrtare. Ai ka punuar këtu për tridhjetë vjet dhe i mban mend pemët kur ishin ende të reja dhe kur lufta kërcënonte të shkatërronte çdo centimetër të kësaj hapësire. Uji nuk gënjen kurrë, më tha ai me një zë të ngjirur nga duhani i lirë. Ai rrjedh njëlloj si në kohën e mbretërisë, ashtu edhe në kohën e rrethimit. Ky stabilitet i ujit është ajo që i tërheq njerëzit këtu, një lloj harrese kolektive nën hijen e rrepeve. Ai më shpjegoi se si sistemi i kanaleve ishte projektuar me një saktësi kirurgjikale nga austro-hungarezët, të cilët e shihnin këtë vend si një sanatorium natyror.
“Gjithçka në këtë vend është e rrethuar nga uji dhe mali, një lloj burgu i bukurisë së egër që të detyron të reflektosh mbi kalueshmërinë e kohës.” – Ivo Andrić
Ky destinacion nuk ka asgjë të përbashkët me zhurmën që gjen në Rërë e Artë apo me turizmin masiv të Ksamil-it. Këtu, heshtja është mbretëresha. Pika e parë që duhet vizituar është Velika Aleja. Ky është një tunel i gjallë prej 3.5 kilometrash, i përbërë nga rreth 3000 pemë rrapi dhe gështenje. Nëse filloni ecjen këtu në orën 07:00, drita e diellit depërton përmes gjetheve në kënde që krijojnë një mozaik dritëhije mbi rrugën e shtruar me zhavorr. Lëvorja e rrepeve është një studim më vete në teksturë, e çarë, e hirtë dhe e ftohtë në prekje. Ndryshe nga kolonat antike që mund të shihni në Stobi, këto kolona të gjalla marrin frymë. Era këtu mbart erën e lagështirës së tokës dhe të kalit që tërheq ‘fijakerin’ (karrocën me kuaj), një aromë që të kthen pas në vitet 1800.
Pika e dytë është vetë burimi, pika ku lumi Bosna shpërthen nga rrëza e malit Igman. Uji është aq i pastër sa duket sikur nuk ekziston, një iluzion optik që të bën të mendosh se gurët në fund janë vetëm disa centimetra larg, kur në fakt janë metra në thellësi. Temperatura e ujit mbetet rreth 7 gradë Celsius gjatë gjithë vitit. Është një ftohtësi që të mpin kockat, por që vendasit e konsiderojnë kurativ. Nëse krahasojmë forcën e këtij burimi me qetësinë që gjen në Pljevlja, kupton se Bosnja ka një dinamikë tjetër, më të rrëmbyeshme. [IMAGE_PLACEHOLDER] Pika e tretë janë urat e gurta. Këto ura nuk janë thjesht kalime, ato janë vepra arti që lidhin ishujt e vegjël artificialë. Ndërtimi i tyre të kujton mjeshtërinë e gurit që gjejmë në Shibenik, por këtu guri është i mbuluar me një shtresë myshku të dendur, me një ngjyrë jeshile smeraldi që ndryshon sipas lagështisë së ajrit. Myshku këtu është aq i trashë sa përthith çdo tingull, duke krijuar xhepa qetësie absolute ku mund të dëgjosh vetëm rrahjet e krahëve të mjellmave.
Më pas vjen zona e mjellmave dhe e rosave të egra. Këto krijesa janë zotërit e vërtetë të parkut. Ato nuk kanë frikë nga njerëzit, por ruajnë një distancë aristokratike. Vëzhgimi i tyre teksa lundrojnë kundër rrymës është një mësim mbi qëndresën. Ky ambient të kujton paksa atmosferën mesjetare që gjen në Sighișoara, por pa muret e gurta. Këtu muret janë pemët dhe tavanet janë retë që lëvizin shpejt mbi Igman. Nëse jeni adhurues i strukturave gjeologjike si Shpella e Postojnas, këtu do të gjeni një tjetër lloj magjie, atë të erozionit të sipërfaqshëm që formon kanale të vegjël dhe ujëvara që këndojnë në frekuenca të ulëta.
“Sarajeva është një qytet ku çdo hap është një histori dhe çdo burim është një lutje e lashtë për paqe dhe freski.” – Rebecca West
Pika e pestë dhe më e rëndësishme për fundin e udhëtimit është restoranti lokal që shërben troftë të freskët. Kjo nuk është një drekë e shpejtë që mund të hani në Shkup ndërsa vraponi pas pazareve. Kjo është një ceremoni. Trofta rritet në vetë rezervuarët e parkut dhe shija e saj është e pastër, pa asnjë mbetje balte. Ndërsa uleni aty, mund të shihni se si ndryshon ngjyra e qiellit ndërsa i afrohemi mesditës. Dielli tani është lart dhe turmat e para të njerëzve fillojnë të mbushin aleatë. Këtu vjen momenti kur një udhëtar i vërtetë tërhiqet. Burimi i Bosnës duhet shijuar në vetmi ose në heshtje totale.
Për ata që duan të kuptojnë më shumë mbi rajonin, vlen të hulumtoni mbi turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine për të parë se si ky park qëndron si një bastion i ruajtjes së natyrës në Ballkanin qendror. Për sa i përket kostove, hyrja në park kushton rreth 2 KM (monedha lokale), që është pothuajse simbolike për atë që ofron. Një shëtitje me fijaker nga Ilidža deri te burimi kushton diku te 15 deri në 30 KM, varësisht nga aftësitë tuaja për të negociuar me karrocierët, të cilët janë po aq kokëfortë sa kuajt e tyre. Ky vend nuk është për ata që kërkojnë luks apo teknologji të lartë. Është për ata që duan të ndiejnë lagështirën e tokës në këpucë dhe të dëgjojnë historitë që uji tregon prej shekujsh. Kur dielli fillon të ulet pas majave të Igmanit, reflektimi i dritës mbi kanalet e ujit krijon një efekt pasqyre që të bën të humbasësh ndjenjën e orientimit. Është koha për t’u kthyer në qytet, duke marrë me vete atë qetësinë e ftohtë që vetëm Burimi i Bosnës mund ta falë.