Miti i Kretes dhe Realiteti i Detit Libian
Shumica e udhëtarëve mbërrijnë në Krete me një imazh të paracaktuar në kokë: rëra rozë e Elafonisit apo ujërat bruz të Balos që kanë parë në Instagram. Por ky është një iluzion i paketuar bukur për masat. Kreta e vërtetë, ajo që të djeg lëkurën dhe të mbetet në shpirt, nuk gjendet në resortet e zhurmshme të veriut. Ndryshe nga plazhet e mbushura në Halkidiki apo zhurma turistike që shpesh karakterizon vende si Budva, jeta në jugun e ishullit është e ashpër, e papërpunuar dhe brutale. Këtu, era nuk të freskon, ajo të godet me forcën e Saharasë që vjen matanë detit. Ky nuk është një vend për ata që kërkojnë rehatinë e një qyteti si Bukuresht apo qetësinë e liqenit në Gostivar. Ky është një rajon ku natyra dikton rregullat dhe njeriu është thjesht një vizitor i përkohshëm.
“Greqia është një gjendje shpirtërore, jo vetëm një vend.” – Henry Miller
Një peshkatar i vjetër i quajtur Manolis, të cilin e takova në limanin e vogël të Loutro-s ndërsa pastronte rrjetat e tij të grisura, më tha diçka që nuk do ta harroj kurrë: Deti këtu nuk të jep asgjë nëse nuk je gati të humbasësh diçka. Ai fliste për rrugët e gjata nëpër gryka shkëmbore, për mungesën e sinjalit telefonik dhe për nevojën për të ecur me orë të tëra nën një diell që nuk fal. Kjo është Kreta e jugut, një mozaik shkëmbinjsh dhe kripe që sfidon çdo ide mbi pushimet luksoze. Nëse kërkoni diçka që i ngjan brigjeve të Braç apo lartësive të Lovćen, do të gjeni një lloj tjetër egërsie këtu, një lloj qetësie që të detyron të përballesh me veten.
Agiofarago: Gryka e Shenjtorëve dhe Heshtja e Gurit
Për të arritur në Agiofarago, duhet të kalosh nëpër një grykë që dikur shërbente si strehë për murgjit eremitë. Kjo nuk është një shëtitje e thjeshtë. Shkëmbinjtë nuk janë thjesht gurë: ata janë dëshmitarë të nxehtësisë që ka ngrirë në kohë. Teksa ecën nëpër grykë, drita e diellit godet muret e gëlqerorit me një egërsi që të bën të mbyllësh sytë. Nuk ka hije këtu, përveç ndonjë peme të tharë ulliri që duket sikur po lutet për mëshirë. Aroma e rigonit të egër është aq e fortë sa mund ta shijosh në pjesën e prapme të fytit. Çdo hap në zhavorrin e nxehtë prodhon një zhurmë të thatë, një kërcitje që thyen heshtjen e rëndë të mesditës. Këtu nuk ka muzikë plazhi, nuk ka shitës akulloreje. Ka vetëm rrahjet e zemrës tënde dhe zhurmën e largët të valëve të Detit Libian që përplasen pas shkëmbinjve të lartë. Ky është një nga ato destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje që ende ruan një ndjesi sakraliteti. Kur më në fund del në plazh, deti është aq i pastër sa duket sikur varkat po pezullohen në ajër. Por mos u gënjeni, ky plazh kërkon respekt: nuk ka rrugë makinash, nuk ka ujë të pijshëm, ka vetëm ti dhe pafundësia.
Domata dhe Plazhet e Harruara
Domata është një tjetër sekret që Kreta e mban fort. I arritshëm vetëm me varkë ose pas një zbritjeje të rrezikshme nga malet Lefka Ori, ky plazh është përkufizimi i izolimit. Ndryshe nga bregdeti në Durrës apo Kavala, këtu rëra është e përzier me gurë të vegjël që shkëlqejnë si diamante nën dritën e pasdites. Kultura dhe historia e Ballkanit na ka mësuar se vendet më të bukura janë ato që mbrohen nga gjeografia. Në Domata, pemët e pishave zbresin deri në buzë të ujit, duke krijuar një kontrast të pabesueshëm midis të gjelbrës së errët dhe kaltërsisë elektrike të detit. Është një vend që të kujton qetësinë e Trebinje, por me një egërsi detare që nuk e gjen askund tjetër. Këtu, koha ndalet. Nuk ka orë, ka vetëm lëvizjen e hijeve mbi shkëmbinj.
“Udhëtimi nuk është kurrë një çështje parash, por një çështje guximi.” – Paulo Coelho
Më pas vjen Glyka Nera, ose Plazhi i Ujit të Ëmbël. Emrin e ka marrë nga burimet e ujit të ëmbël që rrjedhin nën gurët e plazhit. Edhe në mes të verës, nëse gërmon pak në zhavorr, do të gjesh ujë të ftohtë dhe të pijshëm. Është një mrekulli gjeologjike që të bën të rimendosh gjithçka që di për mbijetesën. Ky vend nuk i ngjan aspak shkëlqimit të Liqeni i Argjendtë, është shumë më i vrazhdë. Së fundi, Tripiti, ku gryka takohet me detin në një mënyrë dramatike. Sipas udhezuesi i Evropës Juglindore, këto vende mbeten të virgjëra sepse kërkojnë mund. Për të arritur në Tripiti, duhet të kalosh nëpër mbetje të historisë greke, ku kishat e vjetra bizantine qëndrojnë të vetmuara midis dhive të egra.
Pse udhëtojmë nëpër skaje?
Në fund të ditës, pyetja mbetet: pse shkojmë në vende që na lodhin? Pse braktisim komoditetin për pluhurin dhe kripën? Ndoshta sepse në këto skaje të harruara të Kretes, ne gjejmë diçka që qytetet e kanë humbur: ndjesinë e të qenit gjallë. Ky ishull nuk është një muze, është një organizëm që merr frymë. Kushdo që kërkon vetëm një foto të bukur për rrjetet sociale, duhet të qëndrojë në veri. Por ata që kërkojnë të kuptojnë se çfarë do të thotë të jesh pjesë e kësaj toke, duhet të marrin rrugën drejt jugut. Ky vend nuk është për të gjithë, dhe kjo është pikërisht arsyeja pse mbetet i shenjtë. Kur dielli ulet pas maleve të Sfakia-s dhe qielli merr ngjyrën e verës së kuqe, e kupton se udhëtimi nuk ishte për destinacionin, por për transformimin që ndodhi gjatë rrugës.