Ora është 05:45 në Sjenica. Ajri i shtatorit ka një mprehtësi që të shpon mushkëritë, një lloj ftohtësie që nuk vjen nga akulli, por nga lartësia e pllajës së Pešterit. Ky nuk është një vend për turistët e paketave të gatshme që kërkojnë hotele me pesë yje në maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike. Sjenica është Siberia e Ballkanit dhe në vitin 2026, ajo mbetet po aq e papërpunuar dhe brutale sa ka qenë gjithmonë. Era këtu nuk fryn, ajo të godet me një qëllim pothuajse personal.
Një bari plak i quajtur Ismet, i cili i ka kaluar tetëdhjetë vitet e tij duke ndjekur delet nëpër këto kodra, më tha një herë: Mali nuk të flet me fjalë, djali im. Ai të flet me lodhjen e gjunjëve të tu. Ismeti pinte një duhan të fortë që kundërmonte si bar i djegur dhe sytë e tij ishin të rrudhur nga dekada të tëra përballjeje me diellin e pamëshirshëm të lartësive. Ai më mësoi se në Sjenicë, shtatori është muaji i fundit i lirisë para se bora të mbulojë gjithçka dhe të izolojë fshatrat në një harresë të bardhë.
“Malet kanë një mënyrë për të të treguar se sa i vogël jeni, jo për t’ju bërë të ndiheni të rëndësishëm.” – Heinrich Harrer
Hiking në këtë rajon kërkon një lloj tjetër mendësie. Nuk është si të ecësh në rrugët e shtruara të Beratit apo të shijosh një kafe në Xanthi. Këtu, toka është e fortë dhe e pasigurt. Rruga e parë që duhet të pushtoni është ngjitja drejt pikës së vrojtimit Molitva. Duke u nisur në orën 07:00, ju do të shihni mjegullën që ngrihet nga kanioni i Uvacit si fryma e një bishë që po zgjohet. Rruga gjarpëron nëpër gurë gëlqerorë dhe dëllinja të egra. Në shtator, ngjyrat kalojnë nga jeshilja e errët në një të verdhë të djegur që të kujton peizazhet e Makarska por pa lagështinë e detit.
Kur arrini në majë, pamja e dredhave të lumit Uvac është pothuajse halucinante. Ky nuk është një lumë që rrjedh normalisht, është një gjarpër i kaltër që ka humbur rrugën nëpër shkëmbinj. Micro-zooming në këtë pikë: vëreni se si drita e mëngjesit godet krahët e zhgabave me kokë të bardhë që fluturojnë poshtë jush. Këta shpendë janë zotërit e vërtetë të Sjenicës. Ju jeni thjesht një vizitor i përkohshëm, një hije që kalon mbi gurin që ka qenë aty për miliona vjet. Era këtu lart mban erë sherebelë të egër dhe gur të nxehtë.
[image_placeholder_1]
“Udhëtimi nuk është kurrë një çështje parash, por një çështje guximi.” – Paolo Coelho
Rruga e dytë ju çon në zemër të Pllajës së Pešterit. Nëse keni qenë në Sarajevë apo Rožaje, mund të mendoni se njihni malet e Ballkanit, por Pešteri është diçka tjetër. Është një hapësirë kaq e madhe saqë horizonti duket se përthyhet. Këtu nuk ka shtigje të shënuara me tabela neoni. Ju ecni sipas intuitës dhe këshillave të vendasve. Në mesditë, dielli është i lartë por ajri mbetet i ftohtë. Kjo është koha kur takoni barinjtë e fundit transhumantë. Aroma e djathit të Sjenicës, i kripur dhe i yndyrshëm, që shitet nëpër kasollet e drurit, është karburanti i vetëm që ju duhet. Është një shije që nuk mund ta gjeni në marketet e Burgas apo Kavala. Është shija e izolimit dhe e traditës së pastër.
Për rrugën e tretë, drejtohuni drejt malit Jadovnik. Ky është testi i vërtetë i qëndrueshmërisë. Ndryshe nga qetësia e Vrnjačka Banja, Jadovniku është i egër dhe i pyllëzuar me pisha që duket se prekin qiellin. Ecja këtu në pasdite vonë, rreth orës 16:00, ju lejon të shihni lojën e hijeve që bëhen gjithnjë e më të gjata. Ky është një udhërrëfyes i rëndësishëm për turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine, sepse tregon anën më pak të eksploruar të rajonit. Në vitin 2026, kostoja për një guidë lokale është rreth 40 euro, një investim i vogël për të mos u humbur në një pyll ku sinjali i telefonit është një luks që nuk ekziston.
Auditimi Forenzik i udhëtimit: Një dhomë në një bujtinë private kushton 25 euro në natë. Një vakt i bollshëm me mish qengji dhe pite nuk kalon 12 euro. Transporti është i vështirë, kështu që një makinë 4×4 është e domosdoshme nëse nuk doni të mbeteni të bllokuar në baltën e pllajës pas një shiu të papritur shtatori. Ky rajon ka një kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume që ndihet në çdo gur të xhamive të vjetra dhe në çdo përshëndetje të ashpër të njerëzve që jetojnë këtu.
Kur dielli fillon të ulet rreth orës 19:00, qielli mbi Sjenicë kthehet në një nuancë vjollce të thellë që nuk e keni parë as në Ulqin. Është koha kur kuptoni se udhëtimi nuk ka të bëjë me mbledhjen e magneteve për frigorifer, por me mbledhjen e momenteve ku ndiheni vërtet gjallë. Sjenica nuk është për këdo. Nuk është për ata që kanë frikë nga heshtja apo nga era që ulërin natën. Është për ata që kërkojnë të gjejnë diçka të vërtetë në një botë që po bëhet gjithnjë e më artificiale. Kur të ktheheni në qytetin tuaj, pluhuri i Pešterit do të mbetet në çizmet tuaja për javë të tëra, si një kujtesë e një vendi që nuk pranon të zbutet.