Miti i Mallkimit dhe Realiteti i Pluhurit
Shumë udhëtarë vijnë në Qytetin e Djallit (Djavolja Varoš) duke pritur të gjejnë një skenë nga një film horror i viteve ’70. Ata presin demonë që pëshpëritin mes shtyllave të gurit dhe një atmosferë të mbinatyrshme që do të ngrijë gjakun. E vërteta është shumë më brutale dhe më pak poetike: Qyteti i Djallit në gusht është një furrë e hapur andeziti dhe erozioni. Ky nuk është një vend mistik i fshehur pas mjegullës, por një dëshmi e dhunës së natyrës mbi tokën. Ndryshe nga freskia që gjen në Brezovicë apo lagështia bregdetare në Ksamil, këtu ajri është i palëvizshëm, i rëndë me erën e acidit dhe mineraleve të oksiduara.
Një roje i vjetër i quajtur Dragan, i cili ka kaluar më shumë se tridhjetë vite duke parë këto formacione të ndryshojnë milimetër pas milimetri, më tha një herë ndërsa fshinte djersën nga balli: ‘Njerëzit vijnë këtu për të parë dasmën e djallit, por gjithçka që gjejnë është vetmia e gurit që po vdes.’ Ai kishte të drejtë. Ky vend nuk është për ata që kërkojnë bukuri klasike si në Nafplio apo Halkidiki. Ky është një vend për ata që duan të dokumentojnë kalbjen e ngadaltë të planetit tonë.
“Në këtë peizazh, njeriu ndjehet si një ndërhyrës në një bisedë gjeologjike që ka filluar miliona vjet para nesh.” – Rebecca West
1. Luaj me Hijet e Ashpra, Jo me Dritën e Artë
Harroni rregullin e artë të fotografisë që thotë se duhet të prisni perëndimin për dritë të butë. Në Qytetin e Djallit, drita e butë e bën vendin të duket i rrafshët, pothuajse i mërzitshëm, si një maket i dështuar prej balte. Për të kapur shpirtin e këtij vendi në gusht, ju duhet drita e mesditës. Kur dielli godet direkt nga lart, kapelat e gurit mbi shtyllat e andezitit krijojnë hije të zeza e të thella që duken si zgavra sysh. Është kjo kontraditë mes të kuqes së ndryshkur të gurit dhe errësirës totale të hijeve që krijon dramën e vërtetë. Nëse keni vizituar Athinë në kulmin e verës, e dini se si drita mund të jetë armiqësore. Këtu, kjo armiqësi është mjeti juaj më i mirë artistik. Përdorni një filtër polarizues për të nxjerrë në pah kontrastin e qiellit të djegur dhe tokës së thyer.
[image_placeholder]
2. Mikrozumimi: Tekstura e Andezitit dhe Uji i Kuq
Mos u mjaftoni me pamje të gjera që ngjajnë me kartat postale që shiten në hyrje. Fokusohuni te detajet. Sipërfaqja e këtyre shtyllave nuk është e lëmuar. Ajo është e çarë, e mbuluar me një lëkurë minerale që duket sikur po pikon gjak. Uji i kuq (Crveno vrelo) që rrjedh në bazë është ekstremisht acidik. Kur e shikon nga afër, uji nuk është thjesht i kuq, ai ka nuanca të portokallisë dhe vjollcës, një pasqyrim i sulfurit dhe hekurit. Ky nivel detaji kërkon një sy sociologjik. Mendoni për teksturat që gjeni në rrugët e vjetra në Kumanovë ose në muret e kalasë në Sighișoara. Çdo çarje në gur tregon një histori të stuhive të kaluara. Në gusht, kur lagështia është zero, këto tekstura bëhen edhe më të theksuara, duke krijuar një ndjesi abrazive në fotografitë tuaja.
3. Njeriu si Shkallë, Jo si Subjekt
Një gabim i zakonshëm është portretizimi i njerëzve duke buzëqeshur para shtyllave. Kjo e shkatërron totalisht peshën e vendit. Nëse do të përfshini njerëz në kuadër, përdorni ata vetëm për të treguar shkallën e formacioneve. Një figurë e vetmuar, e vogël, e pozicionuar në fund të luginës, thekson madhështinë dërrmuese të 202 kullave. Kjo teknikë krijon një ndjesi izolimi, të ngjashme me atë që ndjen kur ecën në rrugët e zbrazëta të Kırklareli gjatë siestës apo kur viziton manastiret e qeta në Graçanicë. Njeriu duhet të duket i papërndajshëm përballë përjetësisë së gurit.
“Guri nuk ka nevojë për ne që ta kuptojmë, ai thjesht pret që ne të kalojmë.” – Milos Crnjanski
4. Përballja me Infrastrukturën dhe Kaosin e Gushtit
Gushti 2026 do të jetë i nxehtë, ndoshta më i nxehti i dekadës. Rruga drejt Qytetit të Djallit është një sfidë më vete. Mos prisni luks. Ky nuk është Herceg Novi me shëtitoret e tij të rregulluara. Këtu do të gjeni pluhur që hyn në çdo thjerrë të aparatit tuaj. Mbrojtja e pajisjeve është jetike. Përdorni çanta të mbyllura hermetikisht dhe mos e ndërroni lenten jashtë. Ky kaos dhe kjo vështirësi janë pjesë e përvojës. Për ata që duan të kuptojnë më shumë mbi rajonin, rekomandoj të lexoni për kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume për të parë se si ky peizazh lidhet me mitologjinë ballkanike. Gjithashtu, eksploroni më shumë për destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje për të planifikuar rrugën tuaj të kthimit përmes vendeve më pak të rrahura.
Pse Udhëtojmë drejt së Shëmtuarës?
Në fund të ditës, kur dielli ulet dhe hijet humbasin formën e tyre, pyetja mbetet: pse zgjedhim vende si Qyteti i Djallit në vend të një resorti komod? Përgjigja qëndron te nevoja jonë për t’u ballafaquar me diçka që nuk na pëlqen, diçka që na sfidon estetikisht. Ne udhëtojmë për të parë se si bota mund të jetë e ashpër, e huaj dhe krejtësisht indiferente ndaj nesh. Kur të ktheheni në shtëpi dhe të shihni fotot tuaja, nuk do të shihni një destinacion turistik. Do të shihni një monument të rezistencës së materies kundër kohës. Ky udhëtim është një reflektim mbi vdekshmërinë tonë, i maskuar si një udhëtim fotografik në një cep të harruar të Ballkanit.