Gjirokastër 2026: Shpirti i egër i Dunavatit dhe rënia e miteve turistike

Gjirokastra nuk është një muze i vdekur, pavarësisht asaj që agjencitë turistike përpiqen t’ju shesin. Ata duan që ju të besoni se ky qytet mbaron te Qafa e Pazarit, aty ku suvenirët kinezë shiten si artizanat vendas dhe ku kafetë kushtojnë sa në Paris. Por nëse keni guximin të sfidoni gjunjët tuaj dhe të ngjiteni më lart, aty ku rrugët me kalldrëm bëhen aq të pjerrëta sa duket se po ngjitni një mur vertikal, do të gjeni Dunavatin. Kjo lagje nuk është për turistët e thjeshtë që kërkojnë rehati. Dunavati është për ata që kërkojnë të kuptojnë se si guri mund të marrë frymë.

Një plak me emrin Haxhi, të cilin e takova ulur mbi një prag guri që dukej se kishte parë rënien e tre perandorive, më tha diçka që nuk do ta harroj kurrë ndërsa fshinte djersën nga balli me një shami të vjetër: ‘Djali im, njerëzit këtu nuk e ndërtuan qytetin mbi gur, ata e detyruan gurin të bëhej njeri. Në Dunavat, çdo shtëpi është një kala më vete, jo për t’u mbrojtur nga armiku, por për t’u mbrojtur nga vetmia e lartësisë.’ Ky bisedim i shkurtër nën hijen e një rrapi shekullor më bëri të kuptoj se kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume nuk gjendet në fletëpalosje, por në kallo të duarve dhe në ashpërsinë e mureve të Dunavatit.

“Gjirokastra është një qytet i çuditshëm, që duket sikur ka mbirë nga toka në një natë stuhie dhe ka mbetur aty, i ngrirë në kohë, si një bishë prej guri.” – Ismail Kadare

Miti i parë që duhet thyer është se Gjirokastra është ‘e bukur’. Bukuria është një term shumë i lëmuar për këtë vend. Gjirokastra është e ashpër, imponuese dhe shpeshherë dëshpëruese në përpjekjen e saj për të sfiduar gravitetin. Ndryshe nga Butrint apo Apolloni, ku historia qëndron e shtrirë dhe e qetë, këtu historia ju rri mbi kokë, e rëndë si çatitë me rrasa guri. Në Dunavat, aroma e parë që ju godet nuk është ajo e luleve, por aroma e rëndë e drurit që digjet në oxhakë, e përzier me lagështirën e gurit që nuk thahet kurrë plotësisht. Është një aromë që të kujton se jeta këtu është një luftë e vazhdueshme me elementët.

Le të flasim për atë që unë e quaj ‘Auditimi Forenzik’ i qëndrimit në Dunavat. Në vitin 2026, çmimet kanë pësuar një rritje, por vlera mbetet te njerëzit. Një dhomë në një nga bujtinat e vjetra kushton diku te 45 deri në 70 euro nata, përfshirë një mëngjes që do të bënte një gladiator të dorëzohej: trahana, djathë i pjekur dhie, petulla me mjaltë mali dhe kafe turke aq të fortë sa mund të zgjojë të vdekurit. Nëse po kërkoni destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje që ofrojnë diçka përtej sipërfaqësores, Dunavati është pika ku duhet të ndaloni.

3 Bujtinat e fshehura që duhet t’i vizitoni para se t’i gjejë masa

Bujtina e parë është ‘Kulla e Gurit’. E vendosur në skajin më të lartë të lagjes, kjo shtëpi ka mure që janë mbi një metër të trashë. Kur hyni brenda, temperatura bie menjëherë me dhjetë gradë. Nuk ka kondicionerë këtu; guri bën punën e tij natyrale. Pronari, një burrë që flet pak por vepron shumë, do t’ju tregojë dhomën e miqve ku tavanet e gdhendura në dru mbajnë ende shenjat e daltës së mjeshtërve të shekullit të 18-të. Dritaret janë të vogla, si frëngji, duke ju kujtuar se dikur siguria ishte më e rëndësishme se pamja.

Bujtina e dytë është ‘Oda e Dunavatit’. Kjo është për ata që duan të ndjejnë pulsin e vërtetë të qytetit. Këtu nuk ka televizorë. Argëtimi i vetëm është të ulesh në ballkonin prej druri (çardakun) dhe të vështrosh se si drita e perëndimit e kthen Kalanë e Gjirokastrës në një siluetë të zezë e kërcënuese kundrejt qiellit ngjyrë portokalli. Është një përvojë që të kujton udhëtimet në vende si Sibiu apo Poçitelj, por me një dozë më të lartë melankolie ballkanike.

Bujtina e tretë, ‘Muret e Vjetra’, është një rindërtim i kujdesshëm i një rrënoje. Ajo që e bën të veçantë është bodrumi, i cili është gërmuar direkt në shkëmb. Aty, pronarët ruajnë verën e tyre të fortë dhe rakinë që digjet në fyt si zjarr i lëngshëm. Është vendi ideal për të reflektuar pse udhëtojmë. Nuk udhëtojmë për të parë gjëra të reja, por për të parë me sy të rinj atë që ka qenë aty përgjithmonë.

“Nuk pashë asgjë më madhështore se ky qytet i varur në faqe të malit, ku çdo shtëpi duket si një kështjellë dhe çdo rrugë si një shkallë drejt qiellit.” – Lord Byron

Nëse po planifikoni një udhëtim më të gjatë në rajon, mund të lexoni udhezuesi i evropes juglindore shqiperi bullgari dhe te tjera për të kuptuar kontekstin më të gjerë. Por asgjë nuk ju përgatit për ashpërsinë e Gjirokastrës. Krahasuar me qytetet si Korçë apo qetësinë bregdetare në Vodice, Gjirokastra është një sfidë intelektuale dhe fizike. Edhe vendet më të largëta si Foçë apo Smederevë nuk e kanë këtë ndjesi vertikaliteti që të jep marramendje.

Micro-zooming: Le të ndalojmë te një detaj. Shikoni me vëmendje rrasat e gurit në çatitë e Dunavatit. Ato nuk janë thjesht gurë të vendosur aty. Janë pesha që mbajnë shtëpinë të mos rrëshqasë në greminë. Kur bie shi, zhurma e pikave mbi këto rrasa është një simfoni metalike, një tingull që nuk e dëgjoni as në Shpella e Škocjanit e as në qytetet moderne. Është zhurma e kohës që godet mbrojtjen tonë më të fortë. Ky është momenti kur kuptoni se Gjirokastra nuk është për këdo. Kush nuk duhet ta vizitojë këtë vend? Kushdo që kërkon rrugë të rrafshëta, kushdo që ankohet për mungesën e ashensorëve dhe kushdo që nuk e duron dot heshtjen e rëndë të maleve.

Gjirokastra është për të çmendurit pas historisë, për ata që nuk tremben nga një ecje 40-minutëshe në malore vetëm për të provuar një gotë dhallë të ftohtë në një oborr me gurë. Është për ata që kuptojnë se udhëtimi i vërtetë nuk është lëvizje në hapësirë, por zhytje në një gjendje shpirtërore që refuzon të ndryshojë me modat e kohës. Kur dielli ulet pas maleve të Lunxhërisë, Dunavati fik dritat e tij dhe mbetet vetëm me hënën, duke na kujtuar se ne jemi vetëm vizitorë të përkohshëm në një qytet që i përket përjetësisë së gurit.