Miti i Sarandës moderne dhe thyerja e tij
Saranda e vitit 2026 është një laborator i dështimit urbanist dhe i triumfit të egër natyror. Shumë udhëtarë vijnë këtu me idenë e një riviere të lëmuar, duke pritur diçka si Budva apo qytetet bregdetare të Greqisë, por ajo që gjejnë është një përplasje brutale midis betonit të hedhur pa kriter dhe një deti që refuzon të dorëzohet. Gabimi më i madh që mund të bëni është të besoni se algoritmet e Google Maps kanë skanuar çdo metër të këtij bregdeti. Hartat digjitale janë krijuar për masat, për ata që kërkojnë rrugën më të shpejtë drejt një shezlongu me pagesë. Por për ata prej nesh që kërkojnë diçka më të vërtetë, Saranda ofron ende plagë të hapura dhe bukuri të papërpunuara.
Anëtarë të elitës turistike e quajnë këtë vend një kaos, por unë e shoh si një mundësi për të ikur nga steriliteti i destinacioneve të kuruara si Ljubljana apo resortet e organizuara në Varna. Agimi, një peshkatar i vjetër me duart si lëvore lisi që e takova pranë molit ku era e naftës përzihet me kalbjen e algave, më tha diçka që nuk do ta harroj: Deti nuk i tregon sekretet e tij kujtdo që mban një celular në dorë. Nëse dëshiron të shohësh Shqipërinë, duhet të mësosh të ecësh aty ku nuk ka rrugë. Ky udhëzues nuk është për pushuesit e zakonshëm, por për ata që duan të ndjejnë kripën në plagë.
“Udhëtimi është fatal për paragjykimet, fanatizmin dhe mendje-ngushtësinë, dhe shumë prej njerëzve tanë kanë nevojë të madhe për të pikërisht për këto arsye.” – Mark Twain
Gjiri i Shkëmbit të Zinjtë: Atje ku heshtja bëhet zhurmë
Ky gji nuk ekziston në asnjë broshurë. Për ta gjetur, duhet të lini pas zhurmën e portit që të kujton kaosin e Burgas dhe të ngjiteni drejt jugut, duke ndjekur një shteg dhish që duket se përfundon në humnerë. Këtu, guri gëlqeror është i mprehtë si thika. Nuk ka rërë, vetëm pllaka guri që digjen nën diellin e mesditës. Ky nuk është një vend komod. Është një vend që kërkon respekt. Kur mbërrini, kuptoni se destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje shpesh anashkalojnë pika të tilla sepse nuk mund të monetizohen lehtësisht. Këtu nuk ka bare, nuk ka muzikë, vetëm përplasja ritmike e ujit me shkëmbin që ka të njëjtën ngjyrë me muret e vjetra në Berat.
Mikro-zoom: Anatomia e Gurit dhe Kripës
Le të ndalemi për një moment te ky shkëmb. Ky nuk është thjesht gur. Është një sediment historik, i bardhë si kocka, i gërryer nga miliona vite erozion kripëmadh. Nëse uleni këmbëkryq dhe prekni sipërfaqen, do të ndjeni teksturën e tij të ashpër që ju gërvisht lëkurën. Është një ndjesi pothuajse erotike dhe e dhunshme në të njëjtën kohë. Aroma këtu është unike: një përzierje e rigonit të egër që rritet nëpër të çara, kripës së tharë në diell dhe një note të lehtë sulfuri që vjen nga burimet nëntokësore. Është një aromë që nuk mund ta paketosh për ta shitur në aeroportin e Tiranë. Në orën 14:00, kur dielli është në kulmin e tij, drita reflektohet mbi sipërfaqen e ujit me një intensitet që të verbon. Uji këtu nuk është blu, është një nuancë e ftohtë kobalti që duket sikur kërkon të të gëlltisë. Heshtja është aq e dendur sa mund ta dëgjosh gjakun tënd duke vluar në veshë. Ky është momenti kur kupton se distanca midis teje dhe civilizimit, midis këtij gjiri dhe kaosit të Budva, nuk matet me kilometra, por me gjendje shpirtërore.
Gjiri i Bunkerit të Thyer dhe Melankolia Socialiste
Më tej në jug, do të gjeni një gji ku një bunker i vjetër i periudhës komuniste ka rrëshqitur gjysmë në det. Është një pamje që simbolizon thyerjen e një epoke. Ky bunker, dikur një simbol i frikës dhe izolimit, tani shërben si një strehë për gaforret dhe peshqit e vegjël. Historia këtu nuk lexohet në libra, por preket në hekurin e ndryshkur që del nga betoni. Kjo është pjesë e asaj që quhet kultura dhe historia e Ballkanit Shqipëri Mali i Zi dhe më shumë. Ky gji është për ata që gjejnë bukuri te dekadenca, njësoj siç mund të gjesh bukuri në rrënojat e Çanakkale apo në qetësinë e manastireve në Graçanicë.
“Udhëtimi nuk është kurrë një çështje parash, por një çështje guximi për të parë botën ashtu siç është, pa filtra.” – Paulo Coelho
Ndërsa ecni përgjatë vijës bregdetare, mund të vëreni mbetje të qeramikës së vjetër, ndoshta nga epoka kur tregtarët lundronin drejt Delfi ose ndalonin në brigjet e Shibenik. eksplorimi i gjirit ballkanik Greqi Kosovë dhe Turqi na mëson se ky det ka qenë gjithmonë një rrugë lidhëse, pavarësisht kufijve modernë. Ky gji i fshehur ofron një privatësi që nuk mund ta blini në asnjë plazh privat të Sarandës. Këtu, ju jeni vetëm me mendimet tuaja dhe zhurmën e cikadave që nuk pushojnë kurrë.
Pse duhet të shmangni Sarandën nëse kërkoni rehati
Nëse jeni nga ata njerëz që ankohen se nuk ka mjaftueshëm akull në pije apo se rruga është shumë e pluhurosur, ju lutem, mos ejani këtu. Saranda dhe këto katër gjire nuk janë për ju. Qëndroni në resortet e Varna apo në hotelet luksoze të Tiranë. Ky vend është për ata që pranojnë të djersijnë, të gërvishten dhe të humbasin rrugën. Udhëtimi i vërtetë nuk është një shëtitje në park, është një akt rebelimi kundër komoditetit që na bën dembelë. Kur dielli perëndon mbi ishullin e Korfuzit, duke e lyer horizontin me një të kuqe të ndezur që të kujton gjakun, ju do të kuptoni se asnjë filtër i Instagramit nuk mund ta kapë atë që ndjeni në atë moment. Është një ndjesi lirie e frikshme, e ngjashme me atë që ndjen kur qëndron para madhështisë së historisë në Delfi apo kur sheh dritat e para të mëngjesit në Budva. Ne udhëtojmë jo për të parë vende të reja, por për të parë veten tonë me sy të tjerë, larg maskave që mbajmë në qytetet tona të zhurmshme.