Përtej Fasatës së Jahteve: E Vërteta e Egër e Hvarit Verior

Hvar shitet si një lloj sfilate mode mbi ujë. Na thonë se ky është ishulli i luksit, ku shampanja derdhet nëpër kuverta jahtesh dhe ku çmimet e koktejeve i kalojnë ato të një darke mbretërore. Por kjo është një gënjeshtër e bukur, një fasadë që mbulon shpirtin e vërtetë të Dalmacisë. Nëse qëndroni vetëm në qytetin e Hvarit, ju nuk jeni në Kroaci; ju jeni në një flluskë globale pa shije. Unë e mësova këtë në mënyrën më të vështirë në vitin 2019, kur një gomë e shpuar në rrugën drejt gadishullit Kabal më la të bllokuar nën një diell që nuk falte. Nuk kishte rrjet, nuk kishte turistë me kapele kashte, vetëm aroma e fortë e rozmarinës së egër dhe tingulli shurdhues i cikadave që ngjanin si një stërvitje elektrike në trurin tim. Aty, në atë vetmi të detyruar, zbulova se veriu i ishullit është një botë tjetër, një vend ku guri dhe kripa diktojnë rregullat, larg shkëlqimit fallco të jugut.

“Deti nuk ka mbret, përveç atyre që guxojnë të humbasin në heshtjen e tij.” – Një fjalë e vjetër detarësh

Veriu i Hvarit nuk kërkon vëmendjen tuaj me drita neoni. Ai është i rreptë, i thyer dhe shpesh i pakalueshëm. Ndryshe nga plazhet e buta të maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike që shohim në broshura, këtu bregu është një betejë e vazhdueshme mes gëlqerorit dhe Adriatikut. Kjo zonë nuk ka asgjë të përbashkët me rendin e pastër të qyteteve si Ljubljana apo estetikën e kuruar të Santorini. Këtu, natyra është në gjendje të papërpunuar. Nëse kërkoni komoditet, shkoni në Halkidiki. Nëse kërkoni një takim me veten, vazhdoni të lexoni.

Mala Stiniva: Teatri i Gurit

Le të flasim për Mala Stiniva. Nuk është thjesht një plazh; është një çarje dramatike në shkëmb që të kujton se sa të vegjël jemi. Për të arritur këtu, duhet të zbresësh nëpër një rrugë që sfidon frenat e makinës suaj. Kur mbërrini, gjëja e parë që ju godet nuk është pamja, por era. Është një përzierje e algave të thara në diell, rrëshirës së pishave dhe një lloj lagështie të lashtë që buron nga shpellat e vogla anash gjirit. Guri këtu është i bardhë, pothuajse verbues, i ngjashëm me mbetjet romake që mund të shihni në Pula, por pa turistët që bëjnë selfie. Unë kalova tre orë duke vëzhguar një gaforre të vetme që përpiqej të ngjitej në një shkëmb të lëmuar nga valët. Ky është mikro-zooming i vërtetë i udhëtimit: të humbasësh në detajin e një krijese, ndërkohë që bota jashtë vlon nga kriza imagjinare. Uji në Mala Stiniva ka ngjyrën e një irisi të nxirë, një blu e errët që kthehet në smerald kur rrezet e diellit godasin fundin me gurë. Nuk ka rërë. Harrojeni rërën. Këtu ka vetëm gurë të rrumbullakosur që ju vrasin këmbët, por që ju bëjnë të ndiheni të gjallë.

Lozna: Heshtja që Të Mbyt

Më pas vjen Lozna. Ky gji është për ata që e urrejnë njerëzimin të paktën dy herë në javë. Rruga për në Lozna është një test durimi. Ndryshe nga qetësia mistike e Međugorje, këtu heshtja është fizike, pothuajse e rëndë. Kur hyra në ujë, ndjeva një ndryshim të menjëhershëm të temperaturës, një rrymë e ftohtë që vinte nga thellësitë e kanalit të Braçit. Kjo nuk është larje, është pagëzim në ujëra që nuk janë prekur nga vajrat e nxirjes. Ndërsa qëndroja aty, vura re një varkë të vjetër druri të braktisur në breg. Druri ishte i çarë, i zbardhur nga kripa deri në atë pikë sa ngjante me kocka balene. Kjo është kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume, një histori braktisjeje dhe qëndrueshmërie. Në Lozna, koha ndalon. Nuk ka rëndësi nëse jeni në vitin 2026 apo 1926. Shkëmbinjtë rrethues janë të mbuluar me lëpjetë deti dhe kripë të ngurtësuar që mund ta mbledhësh me gishta. Është një vend që të detyron të mendosh për gjërat që ke lënë pas, si ato kishat e vjetra në Iași apo rrugicat e Arad, vende që mbajnë peshën e shekujve pa u ankuar.

“Udhëtari sheh atë që sheh, turisti sheh atë që ka ardhur të shohë.” – G.K. Chesterton

Žukova: Fundi i Botës së Njohur

Plazhi i fundit, Žukova, është një sekret që vendasit e ruajnë me xhelozi. Ndodhet në gadishullin Kabal dhe kërkon një ecje të gjatë nëpër shtigje të pa shënuara. Pishat këtu janë të përkulura nga era e fortë e dimrit, duke krijuar forma groteske që ngjajnë me skulptura moderne. Ndryshe nga pyjet e freskëta të Sinaia, këto pisha janë të thara, të ashpra dhe lëshojnë një aromë që të mbyt mushkëritë me verë. Kur arrin në Žukova, e kupton pse njerëzit vijnë këtu. Deti është aq i qartë sa duket sikur varkat po fluturojnë mbi një pasqyrë likuide. Ky vend ka një ngjashmëri të frikshme me pjesët më të izoluara të Strugë në buzë të liqenit, por me egërsinë e kripës që të djeg lëkurën. Nuk ka bare. Nuk ka tualete. Ka vetëm ty dhe horizontin që ndahet mes kaltërsisë së qiellit dhe thellësisë së ujit. Është një vend ku mund të ulesh mbi një shkëmb të sheshtë dhe të shkruash një testament, ose thjesht të hani një copë djathë paqi dhe të kuptoni se asgjë tjetër nuk ka rëndësi.

Pse Duhet (ose Nuk Duhet) të Shkoni

Nëse jeni dikush që ka nevojë për Wi-Fi për të mbijetuar, mos ejani në veri të Hvarit. Nëse keni frikë nga merimangat, guri i mprehtë apo fakti që makina juaj mund të gërvishtet nga ferrat, qëndroni në resortet e Burgas. Veriu i ishullit është për ata që kërkojnë të shpëtojnë nga vetja dhe nga pritshmëritë e botës moderne. Ky udhëtim është një dekonstruksion i idesë së pushimeve. Nuk ka asgjë relaksuese në të nxehtit 40 gradë pa hije, por ka diçka thellësisht transformuese. Ne udhëtojmë jo për të parë gjëra të reja, por për të parë gjërat me sy të tjerë. Kur ktheheni nga këto plazhe, qyteti i Hvarit do t’ju duket si një teatër i keq, një lojë e shtrenjtë ku aktorët nuk e dinë që shfaqja ka mbaruar moti. Veriu është realiteti. Jugun mund ta mbani ju.