6:00 AM. Kodra e Copou-t, Iaœi. Mjegulla e shtatorit nuk sht thjesht aj r i ftoht ; sht nj vello e r nd q mb shtjell historin e k tij qyteti t vjet r moldav. Elena, nj ish-m suese biologjie n pension q e takova pran Blinit t Eminescut, m tha se shtatori n Iaœi nuk vjen me ngjyra, por me aroma. “Nuhatni dheun e lagur,” p shp riti ajo, duke treguar me dor nga hyrja e Kopshtit Botanik Anastasie F tu. “K tu vdekja e ver s sht m e bukur se lindja e pranver s.” Ky qytet po p rgatitet p r vitin 2026, kur do t jet n qend r t v mendjes, por p r udh tarin q k rkon di’ka m shum se nj kartolin t lustruar, kopshtet botanike t k tij vendi ofrojn nj melankoli t past r q nuk e gjen n destinacione m t zhurmshme.1. Kopshti Botanik “Anastasie F tu”: Nj Arkitektur e Qelqt n Plakje. Ky nuk sht thjesht kopshti m i vjet r n Rumani; sht nj labirint 100 hektar sh q sfidon nevoj n njer zore p r rend. N shtator, sektori i serave ofron nj kontrast t fort . Nd rsa jasht ajri fillon t ket shijen e metalit, brenda serave t Palmariumit lag shtia t godet n fytyr si nj p llamb tropikale. Zoom-imi n detajet e k tyre serave zbulon xhama t vjet r, disa t plasaritur, ku kondensimi krijon rryma t vogla uji q rrjedhin p rmes machive t ndryshkura. sht nj lloj dekadence e kontrolluar q e b n k t vend t ndjehet i gjall , ndryshe nga sterilizimi q shpesh shohim n “Vetmia sht dieta e shpirtit.” – Emil Cioran
9:30 AM. Mikrozumimi i Sektorit Rozarium. Ka di’ka brutale te trandafilat n fund t sezonit. Petalet e tyre nuk jan m t buta; ato jan t forta, pothuajse si l kur , me skaje t nxira nga freskia e par e nat s. Duke ecur n k t seksion, v rehet se si Iaœi refuzon t jet nj vend i thjesht turistik. Ky qytet ka nj gravitet q t kujton 2. Kopshti i Muzeut t Let rsis : Hap sira e Padukshme. Ky kopsht i dyt nuk k rkon v mendje me madh si, por me histori. I vendosur rreth sht pis ku jetoi poeti Ion Creang , kopshti n shtator kthehet n nj tempull t thjesht sis . Nuk ka bim ekzotike k tu, vet m pem frutore q lakimt hen n n pesh n e moll ve dhe dardhave t pjekura. Era e frutave q kalben n tok p zihet me er n e ftoht t m ngjesit, duke krijuar nj atmosfer q t shtyn drejt introspeksionit. Ky kopsht sht nj kujtes se si Auditimi Ligjor dhe Logjistik: Hyrja n Kopshtin Botanik Anastasie F tu kushton 15 RON (rreth 3 euro). sht nj mim qesharak p r at q merrni. Hapet n or n 9:00, por n se mb rrini n 8:45 dhe bisedoni me roj n, nj burr me fytyr t shkruar nga duhani, mund t ju lejoj t hyni m her t p r t kapur drit n e par . Shmangni fundjavat n se nuk doni t shihni nuse q b jn fotografi midis kaktuseve.3. Kopshti i Rezidenc s s Meteos: E egra n periferi. N skajin verior t qytetit ndodhet nj hap sir q shum e harrojn . Nuk sht nj kopsht botanik n kuptimin strikt, por n shtator kthehet n nj laborator natyror. K tu, barishtet e egra kan marr p r sip r dhe k rcellat e tyre t thara k rcasin n n k mb . sht vendi ideal p r t kuptuar klim n e Moldavis . Ndryshe nga peizazhet e Butrintit apo Kanionit Rugova, k tu nuk ka dram gjeologjike. Ka vet m nj shtrirje t pafundme t verdh e n kaf q p rgatitet p r dimrin e eg r rumun. “Nj kopsht sht nj p rpjekje e vet dijshme p r t mposhtur kaosin.” – Asnj autor specifik (men uri popullore)
4:00 PM. P rplasja Kulturore. Iaœi nuk sht Bukureshti. N se kryeqyteti sht nj makth betoni i miksuar me shk lqim modern, Iaœi mbetet nj fshat i madh aristokrat. Kjo reflektohet n m nyr n se si njer zit nd rveprojn me gjelb rimin. N shtator, student t e mjek sis ulen n stolat e kopshteve jo p r t b r selfie, por p r t lexuar n nj heshtje q respektohet nga t gjith . Ky qytet ka nj rit m q t kujton Per ndimi. Refleksionet e fundit. Kur dielli ulet pas horizontit t kodr s Galata, hijet e pem ve n kopshtin botanik zgjaten si gishta t zinj mbi rrugicat me zhavorr. Kush nuk duhet ta vizitoj k t vend? Ata q k rkojn adrenalin ose parqe arg timi. K tu nuk ka asgj t shpejt . Iaœi n shtator sht p r ata q duan t shohin se si natyra pranon humbjen e saj me dinjitet. sht p r ata q vler sojn tekstur n e nj gjethi t tharr m shum se shk lqimin e nj fasade t re. 2026-a mund t sjell turist , por shpirti i k tyre kopshteve do t mbetet gjithmon i izoluar, i mbrojtur nga mjegulla e m ngjesit dhe indiferenca e bot s moderne. 
