Qyteti i Djallit: Pse shumica e fotografëve dështojnë këtu

Qyteti i Djallit nuk është një destinacion për të bërë kartolina të bukura. Kushdo që vjen këtu duke kërkuar bukuri klasike do të zhgënjehet totalisht. Ky vend, i quajtur Djavolja Varoš, është një fushëbetejë gjeologjike ku aciditeti i tokës dhe erozioni kanë krijuar 202 piramida dheu që duken si një ushtri e ngrirë në kohë. Ka një keqkuptim të madh se ky është një vend mistik apo shpirtëror: në fakt, është një monument i shkatërrimit të vazhdueshëm. Ndryshe nga qytetet si Kotor apo Krujë, ku historia është e ruajtur në gurë të gdhendur, këtu historia shkruhet nga shiu që gërryen çdo vit nga pak këto shtylla të tmerrshme. Në vitin 1924, një gjeolog që vizitoi zonën shkroi në ditarin e tij se ky peizazh nuk i ngjante asgjëje tjetër në Ballkan, duke e cilësuar si një dënim natyror që refuzon të zhduket. Kjo është pika ku duhet të nisë çdo fotograf: nga pranimi i shëmtisë brutale.

“Natyra nuk është kurrë e bukur kur është vetëm e bukur: ajo duhet të jetë e tmerrshme për të zgjuar ndjesitë e vërteta.” – Immanuel Kant

Për të kuptuar këtë vend, duhet të kuptosh teksturën e tij. Toka është aq e pasur me minerale saqë uji që rrjedh nën këmbët e tua ka një nuancë të kuqërremtë, pothuajse si gjak i oksiduar. Ky nuk është një vend për filtra të ngrohtë. Kjo është një hapësirë ku drita përplaset me andezitin, një lloj shkëmbi vullkanic që qëndron si kapelë mbi shtyllat prej dherisht. Nëse keni vizituar më parë destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje, do të vëreni se Qyteti i Djallit nuk ka asgjë të përbashkët me butësinë e liqenit të Bled apo qetësinë e Blagaj. Këtu ajri ka shije metali dhe era që kalon mes piramidave prodhon një tingull fishkëllyes që vendasit e quajnë ‘shpirti i djallit’. Ky tingull nuk është poezi, është akustikë e pastër gjeometrike.

[IMAGE_PLACEHOLDER]

1. Përdorni dritën e pasdites së vonë, jo ‘Golden Hour’

Gabimi i parë që bëjnë amatorët është pritja e orës së artë klasike. Në Qytetin e Djallit, kur dielli fillon të ulet shumë, hijet e shtyllave bëhen aq të gjata saqë mbulojnë njëra-tjetrën, duke krijuar një kaos vizual pa formë. Këshilla ime profesionale është të fotografoni rreth dy orë para perëndimit. Në këtë kohë, këndet e dritës nxjerrin në pah rrudhat e dheut të erozionit pa e mbytur skenën në zi. Duhet të kërkoni kontrastin midis kapelave të errëta të andezitit dhe trupit më të hapur të piramidave. Kjo kërkon një ekspozim të kujdesshëm në zonat e errëta. Mos u frikësoni nga zhurma digjitale: në një vend kaq të vjetër dhe të shkatërruar, pak kokrrizim në foto vetëm sa e shton vërtetësinë e imazhit. Ky nuk është vendi për lëkurë të lëmuar dhe ngjyra të sllajdeve të viteve 90.

2. Mikro-Zooming: Tekstura si subjekt

Shumë fotografë fokusohen te pamja e gjerë, duke u përpjekur të kapin të 200 piramidat në një shkrepje. Ky është dështim i garantuar. Fokusohuni te një shtyllë e vetme. Shikoni se si uji ka krijuar kanale të vogla në anët e saj. Këto detaje tregojnë procesin e vdekjes së guri. Ndryshe nga arkitektura që gjejmë kur studiohet kultura dhe historia e Ballkanit, ku njeriu ka lënë gjurmën e tij, këtu gjurma është tërësisht kimike. Përdorni një lente makro ose një teleobjektiv për të izoluar këto tekstura. Shikoni mineralet që shkëlqejnë nën dritë: janë mbetje të një aktiviteti vullkanik të lashtë që akoma refuzon të dorëzohet. Kur e shikon nga afër, Qyteti i Djallit ngjan më shumë me sipërfaqen e Marsit sesa me Serbinë jugore.

“Udhëtimi nuk është një kërkim për peizazhe të reja, por pasja e syve të rinj për të parë të vjetrën.” – Marcel Proust

3. Dramatizimi përmes shkallës njerëzore

Piramidat variojnë nga 2 deri në 15 metra lartësi. Pa një element referimi, ato duken si thjesht gunga dheu në monitor. Vendosni një person në kompozim, por jo në qendër dhe jo duke buzëqeshur. Një figurë e vetmuar, e vogël në krahasim me monumentet natyrore, tregon pafuqinë tonë përballë kohës gjeologjike. Ky është një stil që përdoret shpesh në fotografinë dokumentare në vende si Berane apo Prishtinë për të treguar peshën e mjedisit mbi individin. Personi duhet të jetë një siluetë, një dëshmitar i heshtur i këtij degradimi. Kjo krijon një tension narrativ që i mungon 99 përqind të fotografive që shihni në Instagram nga ky vend.

4. Post-processing: Lufta me saturimin

Toka këtu është natyralisht e kuqe dhe e verdhë. Gabimi më i shpeshtë është rritja e saturimit në Lightroom për ta bërë të duket si Grand Canyon. Mos e bëni. Qyteti i Djallit është një vend i ashpër, i tharë dhe pothuajse i vdekur. Ulni saturimin e ngjyrave dytësore dhe rrisni qartësinë (clarity) dhe strukturën. Ju dëshironi që shikuesi të ndjejë ashpërsinë e dheut, jo të mendojë për një reklamë turistike. Ky vend ka një melankoli të lindur: drita këtu nuk ndriçon, ajo thjesht zbulon plagët e tokës. Nëse fotoja juaj duket paksa e pakëndshme për syrin, atëherë keni bërë një punë të mirë. Fotografia profesionale nuk ka të bëjë me kënaqjen e syrit, por me transmetimin e të vërtetës së lokacionit.

Pse duhet (apo nuk duhet) ta vizitoni

Në fund të ditës, Qyteti i Djallit është një provë për durimin tuaj. Nuk ka kafene luksoze si në Herceg Novi apo Nin. Ka vetëm pluhur, erë sulfuri dhe ndjesinë e pakëndshme se gjithçka rreth teje po shpërbëhet. Ne udhëtojmë për të konfirmuar ekzistencën tonë, por vende si ky na kujtojnë se natyra nuk ka nevojë për ne. Ajo do të vazhdojë të gërryejë, të shkatërrojë dhe të krijojë skulptura të tmerrshme shumë kohë pasi ne të kemi ikur. Ky nuk është një udhëtim për ata që kërkojnë rehati. Është për ata që duan të shohin se si duket fundi i botës, i gdhendur në dheun e kuq të një gryke të harruar. Kushdo që kërkon bukuri konvencionale duhet të qëndrojë në shtëpi ose të shkojë në një plazh të zakonshëm. Ky vend është për ata që guxojnë të shohin djallin në sy dhe t’i bëjnë një fotografi.