Shumë njerëz mendojnë se Qyteti i Djallit (Đavolja Varoš) është thjesht një tjetër pikë turistike ku mund të bësh disa foto për rrjetet sociale dhe të kthehesh në shtëpi. Gabim. Ky nuk është një park tematik i rregulluar me kopshtarë dhe as një atraksion i sheqerosur për pushime familjare. Ky është një plagë gjeologjike në malin Radan, një dëshmi e asaj që ndodh kur natyra vendos të humbasë durimin. Emri i tij ngjall frikë tek puritanët, por tërheq ata që kërkojnë diçka më shumë se një kartolinë të pastër. Nëse po mendoni të merrni fëmijët tuaj këtu në vitin 2026, harroni idenë e një shëtitjeje të qetë në park. Kjo është një përballje me forcën brutale të erozionit dhe legjendat e errëta të Ballkanit.
“Natyra nuk na pyet për leje; ajo thjesht gdhend, shkatërron dhe rindërton sipas një logjike që ne njerëzit e quajmë kaos.” – Marko Petroviç
Një roje i vjetër i kësaj zone me emrin Dragan, i cili ka kaluar më shumë se tridhjetë vite duke vëzhguar këto shtylla guri, më tregoi një herë diçka që nuk e gjeni në asnjë broshurë. Kur era fryn nga veriu, tha ai, guri duket sikur merr frymë. Ai pretendon se çdo dekadë, një nga figurat e gurtë ndryshon formë, jo prej magjisë, por prej peshës së mëkateve që toka refuzon t’i gëlltisë. Dragan nuk beson te gjeologjia; ai beson te kujtesa e tokës. Dhe kjo është pikërisht ajo që ju duhet t’u tregoni fëmijëve tuaj. Ky vend nuk është dekor, është një organizëm që ndryshon. Ky peizazh është pjesë e asaj që e bën turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine një përvojë kaq intensive dhe shpeshherë dërrmuese për vizitorin e papërgatitur.
Përtej Postkartës: Realiteti i Ashpër
Le të flasim për realitetin. Rruga për në Qytetin e Djallit është e gjatë dhe shpeshherë e lodhshme. Nuk ka asgjë luksoze këtu. Ajri ka një shije metalike, pothuajse si gjak, për shkak të oksidimit të lartë të mineraleve në tokë. Ky nuk është vendi për karroca fëmijësh apo për këpucë të bardha që doni t’i mbani pastër. Nëse e keni krahasuar këtë vend me qetësinë që ofron kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume, jeni në rrugë të gabuar. Ky është një kontrast i fortë me arkitekturën e qetë që mund të gjeni në Berat apo Butrint. Këtu, arkitekti është uji acid dhe era e pamëshirshme.
Mikro-Zoom: Shija e Ujit të Kuq
Nëse uleni pranë burimit të njohur si “Uji i Djallit” (Đavolja voda), vëreni me kujdes buzët e tokës. Nuk është thjesht ujë; është një lëng i dendur, me ngjyrë të kuqërremtë që duket sikur po zien. Nëse guxoni ta prekni, do të ndjeni një athtësi që ju qëndron në lëkurë për orë të tëra. Ky ujë ka një aciditet ekstrem, aq të lartë sa asnjë gjallesë nuk mund të mbijetojë në të. Fëmijët do të mahniten nga kjo vdekje vizuale. Ky nuk është një lumë ku mund të hidhni gurë; është një laborator natyror i tmerrit gjeologjik. Era këtu nuk mban erë pisha, mban erë oksid, erë hekuri të vjetër, erë kohe që kalbet. Kjo është një përvojë që i bën destinacionet si destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje të duken si përralla të buta përpara gjumit.
5 Këshilla për Mbijetesë me Fëmijë
1. Këpucët janë gjithçka. Harroni atletet e modës. Ju duhen këpucë mali me gomë të trashë. Toka këtu është e paqëndrueshme dhe e rrëshqitshme. Fëmijët do të duan të ngjiten, dhe ju nuk doni që ata të rrëshqasin në një pellg me ujë acid.
2. Legjendat si edukim. Mos u flisni fëmijëve për erozionin e andezitit. Tregojuni për dasmorët e mallkuar që u kthyen në gur sepse tentuan të martonin vëllanë me motrën. Në këtë pjesë të Ballkanit, tregimi i historive është më i rëndësishëm se faktet shkencore.
3. Ora e Artë është mashtrim. Shumë udhëzues thonë të shkoni në perëndim. Unë ju them: shkoni në agim. Kur drita e parë godet kokat e andezitit mbi shtyllat e dherit, hijeve u jepet një formë që duket sikur lëviz. Është më pak e mbushur me njerëz dhe shumë më drithëruese.
4. Hidratimi dhe Ushqimi. Nuk ka dyqane moderne pranë monumentit. Merrni me vete gjithçka. Ky nuk është Bukuresht apo Brașov ku ka një kafene në çdo cep. Këtu jeni ju dhe malet.
5. Ndalesa në Graçanicë. Në kthim, bëni një devijim për në Graçanicë. Pas egërsisë së Qytetit të Djallit, qetësia e manastirit do të shërbejë si një antidot i nevojshëm për sistemin nervor të fëmijëve (dhe tuajin).
“Udhëtimi nuk është për të gjetur vende të bukura, por për të humbur rehatinë e rreme që na rrethon.” – Një udhëtar anonim në rrugët e Melnikut
Ky vend ka një energji që nuk krahasohet me Budva apo Sozopol. Nuk ka det këtu, ka vetëm një det guri që dikur ishte fundi i një liqeni antik. Nëse fëmijët tuaj janë mësuar me borën e Borovets, kjo do t’u duket si një planet tjetër. Edhe Shpella e Škocjanit, me gjithë madhështinë e saj nëntokësore, nuk e ka këtë ndjesi të ekspozuar të vdekshmërisë që ofron Qyteti i Djallit.
Pse duhet (apo nuk duhet) të shkoni?
Nëse jeni prindër që kërkoni një vend ku fëmijët mund të vrapojnë të lirë pa asnjë rrezik, mos ejani këtu. Shkoni në një resort në Greqi. Ky vend është për ata që duan t’u tregojnë fëmijëve se bota është e vjetër, e ashpër dhe shpeshherë e frikshme. Është për ata që duan të kuptojnë se ne jemi vetëm vizitorë të përkohshëm në një peizazh që do të vazhdojë të gërryhet shumë kohë pasi ne të jemi harruar. Udhëtimi këtu është një ushtrim përulësie. Kur qëndron poshtë njërës prej atyre shtyllave 15 metra të larta, kupton se sa i vogël është njeriu përballë kohës gjeologjike. Dhe ky, sipas mendimit tim, është mësimi më i mirë që mund t’i jepni një fëmije në vitin 2026.