Ora është 6:00 e mëngjesit dhe ajri rreth malit Radan ka një lagështi që të depërton në kockë. Nuk ka asgjë romantike në këtë të ftohtë të mprehtë që vjen nga thellësitë e Serbisë jugore. Ndërsa dielli fillon të lëpijë majat e andezitit, peizazhi merr një ngjyrë ndryshku të errët. Kjo nuk është një vizitë turistike e zakonshme, është një marshim drejt një anomalie gjeologjike që vendasit e quajnë Đavolja Varoš. Në këtë orë, zhurma e vetme është kërcitja e guralecëve nën këpucë dhe zhurma e largët e përroit të verdhë që bart me vete një përqendrim acidi aq të lartë sa do të shkrinte çdo iluzion mbi pastërtinë e natyrës.
“Udhëtimi nuk është kurrë një çështje parash, por një çështje guximi.” – Paulo Coelho
Një burrë i moshuar me emrin Dragan, i cili shet mjaltë të errët dhe raki të fortë në hyrje të shtegut, më ndaloi me një vështrim që mbante peshën e brezave. Ai nuk kërkonte të shiste, por të dëshmonte. Ai më tha se këto 202 shtylla guri nuk janë thjesht erozion, por dasmorë të mallkuar që u gurëzuan sepse tentuan të martonin një vëlla me një motër nën urdhrat e djallit. Dragan nuk qesh kur e tregon këtë. Për të, erozioni është një shpjegim i ftohtë për një tragjedi njerëzore që ende frymon nëpër këtë luginë. Kur e sheh këtë vend, kuptoni se turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine janë të lidhura pazgjidhshmërisht me mitin dhe frikën. Ky është thelbi i asaj që kërkojmë kur dalim nga zonat tona të rehatisë. [IMAGE_PLACEHOLDER] Ndërsa drita e mëngjesit bëhet më e fortë, shtyllat, të larta deri në 15 metra, fillojnë të hedhin hije të gjata e kërcënuese. Këtu duhet të flasim për teksturën e gurit. Nuk është një gur i lëmuar. Është një sipërfaqe e ashpër, e ngrënë nga aciditeti i tokës dhe rrahja e pamëshirshme e erës. Çdo shtyllë ka një kapelë andeziti, një bllok masiv guri që peshon qindra kilogramë, i cili mbron pjesën e butë poshtë tij nga shiu. Ky proces është i ngadalshëm, i dhimbshëm për t’u vëzhguar nëse do të kishit durimin e shekujve. Uji këtu ka një pH prej 1.5, i ngjashëm me acidin e stomakut. Ai gërryen gjithçka, duke lënë pas një tokë të kuqe që ngjan me gjakun e tharë. Ky është momenti kur kupton se toka nuk është një sfond i qetë, por një organizëm që reagon dhe ndryshon me një dhunë të heshtur. Për të arritur këtu, udha e vjetër na kalon përmes pikave që kërkojnë vëmendje. Ndalesa e parë është Bitolj. Qyteti i konsujve në Maqedoninë e Veriut ofron një kontrast të fortë me egërsinë e Qytetit të Djallit. Shëtitja në Shirok Sokak me një kafe të fortë turke është e domosdoshme para se të hyni në rrugët e pluhurosura të jugut të Serbisë. maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite natyrale dhe historike ofrojnë këto pika takimi ku historia osmane përplaset me modernitetin ballkanik. Bitolj nuk është një qytet që mund ta kalosh shpejt. Duhet të ndalosh te rrënojat e Heraclea Lyncestis, ku mozaikët tregojnë tregime për botën e vjetër që ende ka fuqi mbi ne.
“Botërat e vjetra nuk vdesin, ato thjesht presin nën pluhur për dikë që t’i prekë.” – Rebecca West
Pas Bitoljit, rruga të çon drejt Graçanicës. Këtu nuk bëhet fjalë vetëm për fenë, por për arkitekturën që sfidon kohën. Manastiri i Graçanicës është një monument i rezistencës kulturore, një vend ku muret flasin me gjuhën e shekullit të 14-të. Ndërsa lëvizim më në jug drejt kufirit, Gevgelija shfaqet si një pikë tranziti, e zhurmshme dhe shpesh e neglizhuar, por me një energji që vetëm qytetet kufitare e zotërojnë. Këtu mund të gjesh ushqimin më të mirë të rrugës, qofte të pjekura në prush që mbajnë erë tymi dhe speca të djegur. Ky është një udhëtim që kërkon një auditim mjeko-ligjor të shpenzimeve dhe logjistikës. Një biletë hyrjeje në Qytetin e Djallit kushton rreth 350 dinarë serbë, një çmim qesharak për të parë një nga shtatë mrekullitë e natyrës së Serbisë. Transporti publik është i vështirë, pothuajse i pamundur nëse nuk keni makinë tuaj ose nuk jeni gati të paguani një taksi nga Kuršumlija, që mund t’ju kushtojë rreth 15-20 euro. Por kjo është kostoja e vërtetë e eksplorimit të vendeve që nuk janë bërë ende pjesë e makinës blerëse të turizmit masiv. udhezuesi i evropes juglindore shqiperi bullgari dhe te tjera thekson pikërisht këtë nevojë për pavarësi në lëvizje. Kur dielli fillon të ulet pas maleve të Radanit, hija e shtyllave të gurit zgjatet aq shumë sa duket se duan të prekin qytetin më të afërt. Ngjyrat kalojnë nga e kuqja e ndezur në një vjollcë të thellë, pothuajse të zezë. Kjo është koha kur legjendat marrin jetë. Ju nuk do të gjeni hotele luksoze këtu, as restorante me yje Michelin. Do të gjeni vetëm Draganin që mbledh shishet e tij të rakisë dhe heshtjen që rëndon mbi shtyllat e gurit. Ky udhëtim nuk është për këdo. Nuk është për ata që kërkojnë luks apo selfie perfekte pa u djersitur. Është për ata që duan të ndjejnë peshën e gjeologjisë dhe forcën e mitit në një cep të harruar të Ballkanit.