Harroni fotografitë e shtëmuara të Instagramit që ju premtojnë një parajsë të paprekur në mes të Sarandës. Në vitin 2026, Riviera Shqiptare po përballet me një krizë identiteti. Ata që kërkojnë shpirtin e vërtetë të këtij bregdeti duhet të gërmojnë më thellë se sa reklamat e hoteleve me pesë yje që po mbinë si kërpudhat pas shiut. Për shumë vizitorë, ky rajon është bërë një version më i zhurmshëm dhe më pak i organizuar i vendeve si Tivat ose Rovinj, por nëse dini ku të shikoni, egërsia ende mbijeton në xhepat e fshehur të guriit dhe kripës.
“Shqipëri! Lejomë t’i kthej sytë mbi ty, o nënë e rreptë e burrave të egër!” – Lord Byron
Një peshkatar i vjetër me emrin Kapiten Marko, të cilin e takova në një mol të kalbur pranë Dhërmiut, më tha diçka që nuk do ta harroj kurrë ndërsa rregullonte rrjetat e tij që mbanin erë naftë dhe jod. Ai nuk i shihte hotelet e reja si progres, por si një rrethim. Ky det nuk është më i yni, më tha ai, duke treguar me gisht drejt horizontit ku jahtet e luksit fillonin të ankoroheshin. Ai kujtonte kohën kur bregu ishte vetëm i bariut dhe i detarit, një kohë kur heshtja ishte monedha e vetë natyrës. Ky rrëfim i Markos është një paralajmërim për të gjithë ne që kërkojmë atë që ka mbetur nga kultura dhe historia e Ballkanit: Shqipëri, Mali i Zi dhe më shumë.
Gjiri i Gramës: Shkrimet mbi shkëmb
Gjiri i Gramës nuk është thjesht një plazh, është një arkiv guri. Për të arritur këtu duhet një marshim i gjatë nëpër shtigje të vështira ose një varkë që guxon të sfidojë rrymat e forta të Kanalit të Otrantos. Kur preni sipërfaqen e shkëmbinjve gëlqerorë, ju nuk prekni thjesht gur, ju prekni dëshpërimin e marinarëve antikë. Ata kanë gdhendur emrat e tyre këtu për dy mijë vjet, duke iu lutur perëndive për një lundrim të sigurt. Është një ndjesi e rëndë, pothuajse fetare, e ngjashme me atmosferën që gjen në Maqedonia e Veriut dhe Kroacia: mrekullitë natyrale dhe historike apo në qetësinë e Manastiri Rila. Shkrimet janë aty, të zbehta por të fuqishme, dëshmi e një kohe kur udhëtimi ishte çështje jete a vdekjeje, jo thjesht një pushim veror.
Mikro-zooming në detajet e Gramës: Shikoni me kujdes teksturën e shkëmbit ku uji i kripur ka krijuar zgavra të vogla që duken si mushkëritë e një gjiganti të gurtë. Dielli i mesditës këtu nuk është thjesht dritë, është një forcë fizike që shtyp lëkurën tuaj. Era e trumzës së egër përzihet me kripën e tharë mbi gurët e nxehtë, duke krijuar një aromë që nuk mund ta blini në asnjë dyqan parfumesh në Sinaia apo Iași. Këtu nuk ka bare, nuk ka muzikë të lartë, vetëm goditja ritmike e valëve që gërryejnë historinë.
Plazhi i Filikurit dhe Izolimi i Detyruar
Nëse Sarandë është simboli i betonizimit, Filikuri është kundërhelmi. Ky plazh i vogël, i rrethuar nga shkëmbinj të lartë, kërkon një zbritje me litar ose një lundrim me kanoe. Ky nuk është vendi për turistët që kërkojnë rehati. Këtu, rrapat e bardhë të detit janë aq të pastër sa të dhembin sytë nën dritën e fortë. Është një vend ku mund të ndjesh peshën e vetmisë, një lloj vetmie që gjen vetëm në majat e Lovćen apo në pyjet e Žabljak.
“Udhëtari sheh atë që sheh, turisti sheh atë që ka ardhur të shohë.” – G.K. Chesterton
Gjiri i Shën Andreas dhe Heshtja e Ullinjve
Më tej në jug, Gjiri i Shën Andreas mbetet një nga ato pikat ku koha duket se ka ndaluar. Ndryshe nga plazhet e zhurmshme të Melnik apo brigjet e populluara të Mljet, këtu mbizotëron një heshtje pothuajse mistike. Ullinjtë shekullorë zbresin deri në buzë të ujit, me degët e tyre të përdredhura që dëshmojnë për dekada të tëra stuhish dhe dielli. Ky është vendi ku duhet të vijnë ata që duan të kuptojnë se pse Shqipëria është pjesë kryesore e listës së destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje. Nuk është për luksin, por për këtë ndjesi të papërpunuar të tokës që takon detin pa ndërmjetës.
Për të vizituar këto vende në vitin 2026, duhet të jeni të përgatitur për realitetin. Rrugët janë të këqija, sinjalizimi mungon dhe shpesh do të ndiheni të humbur. Por kjo është pikërisht vlera e tyre. Kushdo që kërkon një përvojë të kuruar duhet të qëndrojë në resortet e Sarandë. Ky udhëtim është për ata që nuk kanë frikë nga pluhuri, kripa që të djeg lëkurën dhe mungesa e komoditeteve moderne. Nëse jeni dikush që nuk mund të jetojë pa kondicioner apo pa një kamarier që ju sjell koktejle në shezlong, ju lutem, mos i vizitoni këto plazhe. Lërini ato për ata që ende besojnë se udhëtimi është një akt zbulimi, jo një akt konsumi.