Agimi i ngrirë në Sjenica
Ora 06:00 e mëngjesit në Sjenica nuk është thjesht një kohë në sahat, është një dënim fizik. Ajri ka dendësinë e metalit të ftohtë dhe mushkëritë e ndiejnë atë si një thikë që kërkon të gjejë rrugën midis brinjëve. Këtu, në pikën më të ftohtë të Ballkanit, koha nuk rrjedh, ajo ngurtësohet. Mësova këtë në mënyrën e vështirë kur po ngjitja Qafën e Çakorrit me një BMW R80 të vitit 1984, ku vaji i motorit u bë aq i trashë sa dukej sikur po lëvizja përmes katranit të shkrirë. Sjenica nuk është për turistët që kërkojnë shërbim dhome apo peshqirë të bardhë, kjo është një tokë ku hekuri takohet me gurin dhe vetëm ata që kanë një motor të vjetër që kollitet si një duhanpirës i rregullt mund ta kuptojnë vërtet këtë vend. Sjenica është një stacion i harruar, një vend ku turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine marrin një formë më të ashpër dhe më të vërtetë.
“Nuk ka rrugë të shkurtër për në vendet që ia vlen të shkosh.” – Beverly Sills
Rruga 1: Rrafshnalta e Pešterit, Atje ku Toka Takon Qiellin
Pešteri është një shkretëtirë e lartë, një Tibet ballkanik që refuzon të zbutet. Rruga që përshkon këtë rrafshnaltë është një test durimi për sustat e motorit tuaj. Asfalti këtu është i thyer në mënyrë metodike nga ngricat e njëpasnjëshme, duke krijuar një mozaik gropash që kërkojnë vëmendje të plotë. Nuk është si rrugët e rregullta që mund të gjesh në Timișoara apo bulevardet e gjera në Bukuresht, këtu çdo metër është një betejë. Ndërsa lëvizni nëpër këtë peizazh, do të shihni tymin që del nga oxhaqet e shtëpive të vetmuara, një pamje që të kujton shtëpitë prej guri në Gjirokastër, por me një ndjenjë izolimi shumë më të thellë. Ky është momenti për të bërë një pauzë. Ndaloni motorin. Heshtja që pason është aq e rëndë sa mund ta dëgjoni rrahjen e zemrës suaj. Këtu nuk ka zhurmë qyteti, vetëm fishkëllima e erës që vjen nga malet e Rožaje, duke sjellë me vete erën e pishave dhe të dëborës që nuk shkrin kurrë plotësisht.
[image_placeholder_1]
Rruga 2: Drejt kufirit të paqartë me Malin e Zi
Nëse ktheheni drejt jugut, rruga fillon të gjarpërojë me një egërsi të papritur. Ky është territori ku kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume shkrihen në një pikë të vetme. Kthesat janë aq të ngushta sa do të betoheshit që goma e parme po puth bishtin e motorit. Kjo rrugë të çon drejt qytetit të Rožaje, një vend që shërben si një portë hyrëse midis dy botëve. Ndryshe nga qetësia mistike e një vendi si Blagaj, këtu natyra është agresive. Gurët që bien nga shpatet anësore janë një kujtesë e vazhdueshme se njeriu është vetëm një vizitor i përkohshëm. Gjatë këtij udhëtimi, mendja mund t’ju fluturojë te shpirti i lartë i Cetinje, por rruga e Sjenicës ka një tjetër peshë, një tjetër gravitet. Është një rrugë që kërkon respekt, jo shpejtësi. Motorët e vjetër këtu e gjejnë ritmin e tyre, një rrahje mekanike që harmonizohet me peizazhin e vjetër miliona vjeçar.
“Udhëtimi nuk është kurrë një çështje parash, por një çështje guximi.” – Paulo Coelho
Rruga 3: Lugina e Harruar drejt Lindjes
Rruga e tretë ju dërgon drejt lindjes, në drejtim të Knjaževac, duke kaluar nëpër zona ku koha duket se ka ndaluar në vitet shtatëdhjetë. Këtu, dyqanet e vogla buzë rrugës ende shesin vaj motori në shishe qelqi dhe bukë të ngrohtë që ka shijen e hirit të drurit. Ky është një diversion i nevojshëm nga destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje që janë të mbingarkuara me reklama. Në këto fshatra, do të shihni pleq me fytyra të brazduara si arat e Pešterit, të cilët ju përshëndesin me një lëvizje të lehtë të kokës. Ata e dinë se kushdo që ngitet mbi dy rrota në këtë lartësi është ose i çmendur, ose po kërkon diçka që nuk gjendet në hartat turistike. Ndoshta po kërkoni atë ndjenjën e përjetshme që gjen në Graçanicë, ose thjesht po ikni nga shkëlqimi fals i vendeve si Rërë e Artë. Në këtë rrugë, çdo kilometër është një histori më vete, një mikro-kozmos i mbijetesës dhe i bukurisë së papërpunuar.
Auditimi Forensik: Çfarë kushton mbijetesa?
Le të flasim për realitetin. Të udhëtosh me një motor të vjetër në Sjenica kërkon më shumë se thjesht benzinë. Kërkon një çantë veglash që peshon sa gjysma e motorit dhe një durim prej murgu. Karburanti në këto anë është i pranueshëm, por mos prisni mrekulli. Çmimet janë të ulëta, por vlera e vërtetë është te ndihma që mund të merrni nga një mekanik lokal që mund ta rregullojë një karburator me një copë teli dhe një kaçavidë të ndryshkur. Ushqimi është i rëndë, i yndyrshëm dhe i mrekullueshëm, qebapët e Sjenicës janë një legjendë më vete dhe pas një dite në erë, ato shijojnë më mirë se çdo darkë luksoze në Braç. Një dhomë në një shtëpi private kushton pak, por mikpritja është e pakufishme, shpesh e shoqëruar me një gotë raki që mund të shërbejë edhe si lëndë djegëse për motorin tuaj në raste urgjence.
Refleksioni i Perëndimit
Kur dielli fillon të ulet pas majave të mprehta, Sjenica ndryshon ngjyrë. Nga një gri industriale kalon në një të artë të errët, pothuajse si bronzi i vjetër. Kjo është koha kur duhet të jeni në pikën më të lartë të mundshme. Pse udhëtojmë? Pse i mundojmë këto makineri të vjetra nëpër rrugë që urrejnë gomat tona? Udhëtojmë sepse rehatia është një lloj vdekjeje e ngadaltë. Udhëtojmë drejt Sjenicës sepse këtu, mes të ftohtit dhe gurëve, njeriu ndihet i gjallë në mënyrën më brutale të mundshme. Kush nuk duhet të vizitojë kurrë këtë vend? Ata që kanë frikë të bëhen me vaj në duar, ata që ankohen për pluhurin dhe ata që besojnë se bota duhet të jetë një resort i madh me pesë yje. Sjenica nuk ju detyrohet asgjë, dhe kjo është bukuria e saj e vërtetë.