Përtej Fasatës së Jahteve: E Vërteta e Verës në Hvar

Harroni imazhet e retushuara të Instagramit që e paraqesin Hvarin si një klub nate gjigant në mes të Adriatikut. Ai Hvar që shihni në reklama, me shishe shampanje që hapen nën dritat neon, është një trillim modern, një lëkurë plastike që mbulon diçka shumë më të vjetër dhe më brutale. Hvari i vërtetë nuk vjen me aromë parfumi të shtrenjtë, por me aromën e tokës së kuqe të tharë, kripës që ngjitet në lëkurë dhe lëngut të rrushit që fermentohet në errësirën e bodrumeve të gurit. Ky është një ishull ku vreshtaria nuk është një hobi për turistët, por një luftë mbijetese që zgjat prej 2,400 vitesh. Ky është vendi ku kultura dhe historia e Ballkanit merr një formë të lëngshme, të ashpër dhe të paharrueshme.

“Vera është poezi në shishe, një dëshmi e heshtur e mundimit të njeriut mbi tokën e pabindur.” – Robert Louis Stevenson

Një vreshtar i vjetër i quajtur Mateo, me duar që ngjanin me rrënjët e përdredhura të hardhive të tij, më tha një pasdite teksa dielli digjte mbi fushën e Stari Gradit: “Njerëzit vijnë këtu për të parë veten në pasqyrat e jahteve, por vera jonë i detyron të shohin tokën. Hardhia këtu nuk rritet, ajo lufton. Ajo gërmon në gur për të gjetur një pikë ujë, ashtu si ne gërmojmë në histori për të gjetur identitetin tonë.” Mateo nuk i interesonte nëse dikush i pëlqente verërat e tij; ai donte që njerëzit t’i respektonin ato. Dhe kishte të drejtë. Nëse po kërkoni diçka që ngjan me rregullsinë e sterilizuar të vreshtave të rrafshëta, shkoni diku tjetër. Këtu, rrushi Bogdanuša dhe Plavac Mali rriten në pjerrësi aq të forta sa që edhe dhia do të mendohej dy herë para se të ngjitej.

Zlatan Otok: Sfida ndaj Gravitetit në Sveta Nedjelja

Nëse keni udhëtuar nëpër rrugët gjarpëruese të Maqedonia e Veriut dhe Kroacia, mund të mendoni se i keni parë të gjitha, por asgjë nuk ju përgatit për Sveta Nedjelja. Këtu ndodhet kantina Zlatan Otok. Vreshtat këtu nuk janë thjesht parcela toke; ato janë ballkone të varura mbi det. Pjerrësia arrin deri në 40 gradë. Punëtorët nuk vjelin rrush, ata bëjnë alpinizëm. Çdo kokërr rrushi Plavac Mali që përfundon në shishe ka thithur reflektimin e trefishtë të diellit: nga qielli, nga guri i bardhë gëlqeror dhe nga pasqyra e kaltër e detit poshtë. Vera që rezulton është e rëndë, pothuajse e zezë në ngjyrë, me një strukturë që të kujton muret e lashta që mund të gjesh në Shibenik apo kështjellat në Ulqin. Është një verë që nuk kërkon falje për intensitetin e saj.

Plančić: Ruajtësit e Traditës në Vrbanj

Ndryshe nga zhurma e Tiranë apo kaosi i Gostivar, fshati Vrbanj në brendësi të ishullit ofron një qetësi që të rëndon në veshë. Familja Plančić ka vendosur të ringjallë varietetet që askush tjetër nuk guxonte t’i prekte. Bogdanuša, që në përkthim do të thotë “dhuratë nga zoti”, është një rrush i bardhë që rritet në fushën e lashtë të mbrojtur nga UNESCO. Kjo fushë është ndarë në parcela gjeometrike nga grekët e lashtë në vitin 384 para Krishtit, dhe deri më sot, kufijtë e gurit mbeten të paprekur. Duke ecur mes këtyre vreshtave, ndjen peshën e mijëvjeçarëve. Nuk është thjesht bujqësi; është arkeologji e gjallë. Vera e tyre është e freskët, me një aciditet që të zgjon shqisat ashtu si ajri i mëngjesit në Ioannina ose freskia e majave në Transfagarasan.

“Në ujë do të shohësh fytyrën tënde; por në verë, do të shohësh shpirtin e tjetrit.” – Proverb i vjetër ballkanik

Tomić: Hedonizmi Romak në Jelsa

Në Jelsa, Andro Tomić ka ndërtuar një kantinë që i ngjan një tempulli romak. Por mos u mashtroni nga muret e gurit dhe shtyllat monumentale. Ky njeri është një poet i verës. Ai beson se Hvari duhet të kthehet në rrënjët e tij hedoniste. Kur hyni në dhomën e tij të provës, e cila është e gdhendur nën tokë, ndjesia është e ngjashme me hyrjen në një kishë të vjetër në Plovdiv. Aroma e dushkut francez përzihet me lagështinë e gurit. Verat e tij, veçanërisht Prošek, një verë e ëmbël tradicionale e bërë nga rrushi i tharë, janë si një perëndim dielli mbi Sveti Stefan: të pasura, të ngrohta dhe që lënë një shije malli që nuk largohet lehtë. Këtu nuk pini thjesht alkool; po pini kohën e distiluar.

Duboković: Gara e Shijeve në një Garazh

Ivo Duboković është njeriu që i urren rregullat. Kantina e tij është praktikisht garazhi i shtëpisë së tij, i mbushur me fuçi që lënë vetëm një shteg të ngushtë për të kaluar. Këtu nuk ka shkëlqim, nuk ka marketing të tepruar. Ka vetëm verë që të godet si një erë e fortë nga Izmir. Ai eksperimenton me macerimin e gjatë, duke krijuar verëra portokalli dhe të kuqe që kanë një karakter kaq të fortë sa që mund të trembin dikë që është mësuar me verërat e supermarketit. Të ulesh në tavolinën e tij të drunjtë, nën dritën e pakët të llambës, është si të bësh një bisedë konfidenciale me vetë ishullin. Ai përdor barishte lokale si sherbela dhe rozmarina për të infuzuar disa nga krijimet e tij, duke e bërë çdo gllënjkë të ngjajë me një shëtitje nëpër kodrat e egra të Hvarit në mes të korrikut.

Pse duhet të shkoni në Hvar (dhe kush nuk duhet të shkojë)

Hvari i vreshtave është një vend për ata që nuk kanë frikë nga dielli, pluhuri dhe shija e vërtetë e fermentimit. Nëse kërkoni luks të sterilizuar dhe koktejle me ngjyra, qëndroni në portin e qytetit. Mos u mundoni të ngjiteni në kodrat e Sveta Nedjelja nëse nuk jeni gati të respektoni mundin e njerëzve që i kanë ndërtuar ato tarraca me duart e tyre. Udhëtimi drejt këtyre vreshtave kërkon durim, një stomak të fortë për rrugët e ngushta dhe një mendje të hapur për të kuptuar se vera më e mirë nuk është gjithmonë ajo më e shtrenjta, por ajo që tregon një histori. Kur të uleni në fund të ditës, me një gotë Plavac Mali në dorë, ndërsa dielli zhytet në Adriatik, do të kuptoni se ky ishull nuk i takon festave, por tokës që refuzon të dorëzohet. Ky është Hvari i vitit 2026: i lashtë, i egër dhe i pavdekshëm.