Mali i Zi 2026: Realiteti i skijimit në Žabljak
Harroni broshurat e lëmuara që ju premtojnë një lloj Zvicre ballkanike me çmime të lira. Žabljak nuk është një resort i kuruar për Instagram. Është një postë brutale malore ku era e ftohtë e veriut ju godet në fytyrë me forcën e një çekani dhe ku borëpastrueset shpesh humbasin betejën me natyrën. Ky është Durmitor, një masiv që nuk kërkon falje dhe nuk ofron luks plastik. Nëse po kërkoni komoditetin e rremë të hoteleve me pesë yje që mund të jenë kudo nga Colorado në Alpe, bëni mirë të ktheheni pas. Por nëse kërkoni shpirtin e vërtetë të malit, ku akulli është i fortë dhe rakija është më e fortë, atëherë Žabljak në vitin 2026 mbetet bastioni i fundit i skijimit të pastër.
Dëshmia e Draganit: Një dimër që nuk fal
Një plak me emrin Dragan, i cili ka kaluar shtatëdhjetë dimra në këto rrafshnalta, më tha një herë ndërsa pinim një lëng kumbulle që të digjte fytin: Ju të huajt vini këtu për pamjen, ne jetojmë këtu sepse nuk kemi ku të shkojmë tjetër. Mali nuk ju do, ai thjesht ju toleron. Ai kishte të drejtë. Teksa shikoja borën që mbulonte çatitë e pjerrëta të shtëpive prej guri, të cilat ngjajnë çuditërisht me lagjet e vjetra në Berat, kuptova se Žabljak nuk është një destinacion turistik, është një gjendje shpirtërore. Dragani më tregoi se si në vitet tetëdhjetë, liftet nuk ndaleshin kurrë, pavarësisht nëse kishte rrymë apo jo. Sot, infrastruktura mban shenjat e kohës, por kjo është pjesë e sharmit të saj të vrazhdë. Nuk ka asgjë të lëmuar këtu. Çdo kthesë në pistë ndihet si një fitore e vogël ndaj harresës.
“Malet kanë një mënyrë për t’u marrë me vetëbesimin e tepërt.” – Hermann Buhl
1. Savin Kuk: Katedralja e akullt
Savin Kuk është pika më emblematike. Është një thikë guri që shpon qiellin në 2313 metra lartësi. Skijimi këtu nuk është për fillestarët që duan të bëjnë foto. Pista kryesore është e pjerrët, shpesh e mbuluar me një shtresë akulli që kërkon tehe të mprehta dhe nerva prej çeliku. Kur hipni në teleferikun e vjetër dyvendësh, dëgjoni kërcitjen e metalit kundër të ftohtit. Është një tingull që ju kujton se jeni të varur nga inxhinieria jugosllave e dekadave më parë. Por pamja nga lart? Ajo është e pakonkurrueshme. Mund të shihni deri në horizontet ku mbaron kultura dhe historia e Ballkanit Shqiperi Mali i Zi dhe me shume. Në vitin 2026, janë bërë disa përmirësime në sistemin e borës artificiale, por mos u gënjeni, këtu mbretëron bora natyrale, e rëndë dhe e egër. Është një përvojë që të kujton se skijimi është një sport force, jo thjesht elegancë. Nëse krahasojmë këtë me pistat e buta në Rožaje, Savin Kuk duket si një bishë që duhet zbutur me çdo kusht.
2. Javorovača: Aty ku fillon realiteti lokal
Nëse Savin Kuk është për egoistët e adrenalinës, Javorovača është vendi ku mblidhen vendasit. Ndodhet fare pranë qendrës së qytetit, por mos prisni asgjë moderne. Këtu fëmijët e Žabljak-ut mësojnë të bëjnë ski përpara se të mësojnë të shkruajnë. Pista është e shkurtër, por ka një karakter që mungon në resortet e mëdha. Era këtu sjell aromën e drurit të djegur nga oxhaqet e afërta. Është një vend ku mund të shihni kontrastin e madh midis bregdetit, si në Sarandë apo Ksamil, dhe kësaj bote të ngrirë. Javorovača është e thjeshtë, e lirë dhe e ndershme. Nuk ka radhë të gjata, nuk ka muzikë të lartë pop që ju shpon veshët. Ka vetëm zhurmën e skive që presin borën dhe të qeshurat e njerëzve që nuk shqetësohen për modën e fundit të veshjeve të skive. Është një mbetje e një kohe kur skijimi ishte thjesht një mënyrë për të kaluar pasditen me miqtë.
3. Štuoc: Harresa e bukur dhe peizazhi i egër
Štuoc është për ata që duan të humbasin. Për vite me radhë, ky sektor ka qenë në një lloj gjumi letargjik, me liftet që punojnë vetëm herë pas here. Por për adhuruesit e skijimit jashtë piste (backcountry), ky është një parajsë. Këtu nuk ka patrulla që ju thonë ku të shkoni. Jeni ju, skis tuaja dhe mali. Në vitin 2026, interesi për Štuoc është rritur pasi njerëzit po kërkojnë të ikin nga turmat e destinacione turistike ne Shqiperi dhe vendet fqinje. Bora këtu qëndron e paprekur, e pudrosur dhe e thellë. Por kini kujdes, Durmitori nuk fal gabimet. Një lëvizje e gabuar dhe mund të gjendeni në mes të një pylli pishash ku e vetmja gjë që dëgjohet është frymëmarrja juaj. Ky është skijimi në formën e tij më primitive. Është një homazh për eksploruesit e vjetër që nuk kishin nevojë për harta GPS, por vetëm për instinkt dhe guxim.
“Në male ka vetëm dy lloje njerëzish: ata që i duan dhe ata që i kanë frikë. Të dy kanë të drejtë.” – Një autor i panjohur malazez
4. Bosaca: Ski në fshatin më të lartë të Ballkanit
Bosaca nuk është teknikisht një resort më vete, por është një pikë kyçe për këdo që viziton Žabljak-un. Duke qenë fshati më i lartë i banuar në Ballkan, ai ofron qasje në disa nga shpatet më dramatike të zonës. Këtu, skijimi lidhet drejtpërdrejt me jetën rurale. Mund të shihni një fshatar që transporton kashtë me ski ndërsa ju përpiqeni të bëni një kthesë perfekte. Ky lloj skijimi ndërkufitar, që të kujton zonat e thella në Foçë apo Beograd, është ajo që e bën Žabljak-un unik. Në Bosaca, koha ka ndaluar. Nuk ka rëndësi nëse është viti 2026 apo 1956. Era fryn njëlloj, dhe bora është po aq e pamëshirshme. Skijimi këtu është më shumë një udhëtim në kohë sesa një aktivitet sportiv. Ju jeni mysafir në një mjedis që nuk është ndërtuar për ju, por që ju lejon të jeni pjesë e tij për disa orë.
Pse duhet (apo nuk duhet) të vizitoni Žabljak-un?
Le të jemi të sinqertë. Nëse doni luks, shkoni në Omiš ose në resortet e reja në Turqi. Žabljak është për ata që e duan malin me të gjitha njollat e tij. Është për ata që nuk ankohen nëse rruga është e bllokuar për dy orë nga bora. Është për ata që vlerësojnë një pjatë kačamak (ushqim tradicional) më shumë se një vakt me pesë pjata në një restorant me yje Michelin. Ky vend është një kontrast i fortë me qytetet si Patras apo Arad, ku jeta rrjedh me një ritëm tjetër. Këtu, ritmi përcaktohet nga moti. Udhëtimi në Žabljak është një ushtrim në përulësi. Ne udhëtojmë jo për të gjetur veten, por për të humbur versionet tona që janë shumë të lidhura me komoditetin e jetës moderne. Kur jeni në majë të Savin Kuk, me borën që ju godet sytë dhe heshtjen e madhe të Durmitorit që ju rrethon, ju kuptoni se sa të vegjël jemi. Dhe kjo është arsyeja e vetme pse vlen të vish këtu. Mali nuk ju premton asgjë, por ju jep gjithçka nëse keni guximin ta shikoni drejt në sy.