Përtej kartolinës: E vërteta e hidhur dhe e bukur e Karavastasë
Shumë vizitorë mbërrijnë në Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta me idenë e gabuar se do të gjejnë një kopësht zoologjik të hapur, ku Pelikani Kaçurrel pret në radhë për t’u fotografuar. Ky është keqkuptimi i parë që duhet shkatërruar. Karavasta nuk është një vend i kuruar për Instagram. Është një ekosistem brutal, i rrahur nga era e kripur dhe i mbytur nga balta, ku jeta lufton çdo sekondë për mbijetesë. Nëse prisni një pamje sterile, më mirë shkoni në një resort në Ulqin apo në plazhet e pastruara artificialisht si Rërë e Artë në Bullgari. Këtu, bukuria është e egër, e pistë dhe shpeshherë e fshehur pas erës së dekompozimit organik që karakterizon këto ligatina.
“Gjithçka në natyrë është një luftë, jo një harmoni pasive, dhe laguna është fusha e betejës ku drita dhe balta vallëzojnë bashkë.” – Aristotel Guma
Një peshkatar i vjetër me emrin Taulant, me lëkurën e çarë nga dielli si toka e tharë e Myzeqesë, më tregoi një herë se laguna nuk tregon sekretet e saj për ata që nxitojnë. Ai thotë se njerëzit vijnë me dylbi të shtrenjta, qëndrojnë dhjetë minuta dhe ankohen se nuk panë asgjë. Taulanti ka parë se si laguna ka ndryshuar, se si njerëzit kanë tentuar ta zbutin, por ajo mbetet kokëfortë. Kjo kokëfortësi është ajo që e bën vrojtimin e shpendëve këtu një përvojë pothuajse fetare për ata që kanë durim. Nuk është si të vizitosh kalanë në Smederevë apo rrugët e rregullta në Beograd: këtu rregullat i vendos batica dhe zbatica.
1. Kanali i Vjetër: Aty ku heshtja bëhet e prekshme
Pika e parë që duhet të vizitoni në vitin 2026 nuk është qendra e vizitorëve, por kanali i vjetër që lidh lagunën me detin. Këtu, mikrozumimi i vëmendjes suaj duhet të jetë maksimal. Përqendrohuni te lëvizja e ngadalshme e kripës mbi sipërfaqen e ujit. Në orët e para të mëngjesit, kur mjegulla ngrihet si një frymëmarrje e rëndë nga toka, mund të shihni Çapkat e Mëdha të Bardha që qëndrojnë të palëvizshme si statuja mermeri. Ky nuk është një mjedis miqësor. Balta këtu ka një densitet që të thith këpucët, një kujtesë fizike se natyra nuk kujdeset për komoditetin tuaj. Ndryshe nga Kanioni i Matkës ku njeriu ka ndërtuar shtigje të sigurta, këtu ju jeni në mëshirë të terrenit.
Në këtë pikë, vrojtimi i shpendëve kërkon një lloj asketizmi. Duhet të qëndroni ulur në baltë për të paktën dy orë. Vetëm atëherë do të filloni të vini re detajet: dridhjen e krahëve të një kojroku apo mënyrën se si drita thyhet mbi pendët e tyre të lagura. Kjo është destinacione turistike në Shqipëri dhe vendet fqinje në formën e saj më të pastër, pa filtra dhe pa shërbim hotelerie me pesë yje. Kushdo që kërkon luks duhet të kthehet mbrapsht dhe të shkojë në Kavala.
2. Ishulli i Pelikanit: Monumenti i qëndresës
Ishulli i Pelikanit është zemra e lagunës, por edhe pika më e keqkuptuar. Është një grumbull rëre dhe guackash ku Pelikani Kaçurrel ka bërë shtëpinë e tij. Por mos u gënjeni: kjo nuk është një skenë idilike. Është një ishull i rrethuar nga rreziqe, nga grabitqarët dhe nga ndërhyrja njerëzore që vazhdon të kërcënojë këtë specie. Kur i sheh këta shpendë nga larg, ata duken prehistorikë, si mbetje të një epoke që njeriu ende nuk e ka shkatërruar plotësisht. Ata kanë një lloj dinjiteti të trishtë, të ngjashëm me ndërtesat e vjetra në Gabrovo apo historinë e dhimbshme që mbart Pejë.
“Zogu nuk këndon sepse ka një përgjigje, ai këndon sepse ka një këngë.” – Maya Angelou
Vrojtimi i tyre kërkon dylbi të fuqishme dhe një respekt të thellë për distancën. Nëse afroheni shumë, ju thyeni një kod të pashkruar të natyrës. Në këtë zonë, kultura dhe historia e Ballkanit gërshetohet me mbijetesën biologjike. Peshkatarët vendas kanë një marrëdhënie dashuri-urrejtjeje me këta shpendë, pasi i shohin si konkurrentë për peshkun, por edhe si simbole të fatit të mirë. Kjo kontradiktë është ajo që e bën Karavastanë më interesante se liqenin e qetë në Pogradec. Këtu ka konflikt, ka tension, dhe kjo pasqyrohet në çdo fluturim të pelikanit.
3. Godulla e Pishës: Kontrasti i gjelbër dhe i kripur
Pika e tretë është zona ku pylli i pishave takon lagunën në Godullën e Pishës. Këtu ndodh një transformim i habitshëm i peizazhit. Ky nuk është një pyll i zakonshëm. Pishat janë të përthyera nga era, me degë që duken si krahë të thyer, duke krijuar një atmosferë gotike. Këtu mund të vrojtoni shpendët e pyllit që ndërveprojnë me ata të ujit. Është një kaos i organizuar që të kujton kompleksitetin që gjen në udhezuesi i Evropes Juglindore Shqiperi Bullgari dhe te tjera vende të rajonit. Ndryshe nga qetësia alpine e Paklenica, këtu ajri është i rëndë dhe i ngarkuar me lagështi.
Përse duhet të vizitoni këtë pikë në vitin 2026? Sepse ndryshimet klimatike po e tjetërsojnë këtë kufi çdo ditë e më shumë. Ajo që shihni sot mund të mos jetë aty pas pesë vitesh. Vrojtimi i shpendëve këtu nuk është thjesht një hobi, është një akt dëshmie. Ju po dëshmoni një botë që po zhduket. Kushdo që ka një shpirt romantik por të kalitur nga realiteti do ta gjejë veten këtu. Megjithatë, kushdo që ka frikë nga mushkonjat, balta ose vetmia, duhet të qëndrojë larg. Ky vend nuk është për ju.
Refleksion mbi rrugëtimin
Pse udhëtojmë drejt këtyre vendeve të vështira? Nuk e bëjmë për rehati. E bëjmë për të ndjerë atë fërkimin midis nesh dhe botës reale. Karavasta na kujton se ne jemi thjesht vizitorë të përkohshëm në një planet që nuk na përket. Kur dielli perëndon mbi lagunë, duke e ngjyrosur ujin me një nuancë të ndryshkur, kupton se e gjithë përpjekja për të arritur këto pika vrojtimi ia vlen. Nuk ka rëndësi nëse keni parë dhjetë shpendë apo asnjë: rëndësi ka që keni qëndruar në heshtje para madhështisë së tmerrshme të natyrës. Ky është turizmi i vërtetë, larg resorteve dhe afër shpirtit të tokës.