Mos u gënjeni nga fotot e rregulluara në Instagram që e paraqesin Đavolja Varoš si një park idilik natyror. Ky vend, i vendosur në jugun e ashpër të Serbisë, nuk është një destinacion për pushime familjare me sandale dhe akullore. Nëse jeni mësuar me qetësinë e Ioannina apo freskinë e parqeve në Cluj-Napoca, përgatituni për një goditje termike dhe vizuale. Qyteti i Djallit është një plagë e hapur në tokë, një dëshmi e erozionit agresiv dhe legjendave të errëta që nuk kërkojnë miratimin tuaj. Shumë turistë vijnë këtu duke pritur një mrekulli estetike, por gjejnë një peizazh që ngjan më shumë me një makth gjeologjik. Për të kuptuar këtë vend, duhet të harroni terminologjinë e udhëzuesve të zakonshëm. Këtu nuk ka asgjë të bukur në kuptimin klasik. Ka vetëm mbijetesë, gurë që thërrmohen dhe një histori që refuzon të harrohet. Një fshatar i vjetër i quajtur Milosh, të cilin e takova në një tavernë të pluhurosur në Kuršumlija, më tha se këto shtylla nuk janë thjesht gurë. Ai pretendon se ato lëvizin sapo drita e fundit e diellit zhduket pas maleve Radan. Miloshi nuk po tallej. Ai beson, ashtu si shumë të tjerë në këtë zonë, se 202 shtyllat prej andeziti janë dasmorët e mallkuar që u gurëzuan sepse u përpoqën të martonin një vëlla me të motrën nën urdhrat e djallit. Ky është lloji i atmosferës që dominon këtu, larg luksit që mund të gjeni në Biograd na Moru apo në hotelet moderne në Beograd.
“Ballkani është një territor ku historia peshon më shumë se toka dhe ku legjenda shpesh ka më shumë kuptim se shkenca.” – Ivo Andrić
Për të kuptuar thellësinë e këtij vendi, duhet të përqendrohemi te zhurma. Erërat që fryjnë përmes grykave të ngushta krijojnë një fenomen akustik që vendasit e quajnë ‘ulërima e djallit’. Nuk është një metaforë. Kur era godet majat e mprehta të shtyllave, të cilat janë të mbrojtura nga ‘kësula’ guri që peshojnë qindra kilogramë, krijohet një tingull drithërues, një fishkëllimë e mbytura që të futet në palcë. Ky zë nuk ndalet kurrë. Ai ndryshon intensitetin bazuar në temperaturën e gushtit, duke u bërë më i mprehtë kur ajri i nxehtë ngjitet nga lugina. Imagjinoni të qëndroni mes këtyre strukturave gjashtë metra të larta, ndërsa dielli i gushtit pjek lëkurën tuaj dhe ky tingull ju rrethon nga çdo anë. Nuk është një eksperiencë për njerëzit me nerva të dobëta. Ky fenomen akustik është aq i fuqishëm sa mund të shkaktojë një lloj vertigoje, një ndjesi se vetë guri po merr frymë. Ky është realiteti i turizmi dhe traditat në slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine, ku natyra dhe bestytnia bashkohen në një mënyrë që nuk mund ta gjeni në Burgas apo Zara. Këshilla e parë për vizitën tuaj në gusht 2026 është koha e lëvizjes. Gushti në Serbinë e Jugut është i pamëshirshëm. Harrojeni mesditën. Nëse tentoni të ngjiteni në platformat e vëzhgimit midis orës 11:00 dhe 16:00, do të përballeni me një nxehtësi që reflektohet nga mineralet e kuqe të tokës, duke e bërë frymëmarrjen të vështirë. Shkoni në agim. Drita e parë e diellit u jep shtyllave një nuancë gjaku që nuk mund ta shihni në asnjë orë tjetër. Kjo është koha kur mund të kuptoni pse ky vend është quajtur si një nga shtatë mrekullitë e botës natyrore, ashtu si në maqedonia e veriut dhe kroacia mrekullite naturale dhe historike që ofrojnë kontraste të ngjashme. Së dyti, kujdes me ujin. Ky rajon njihet për ‘Djavolja voda’ (Uji i Djallit). Ky është një ujë ekstremisht acid, me një përmbajtje mineralesh që e bën atë të duket i kuq dhe të ketë një erë të fortë squfuri. Mos u tundoni ta prekni apo ta provoni, pavarësisht pretendimeve për veti shëruese. Ky ujë është aq gërryes sa ka ndihmuar në formësimin e këtyre shtyllave gjatë miliona viteve.
“Natyra nuk është një tempull, por një punishte, dhe njeriu është punëtori në të.” – Ivan Turgenev
Së treti, veshja juaj duhet të jetë funksionale, jo estetike. Ky nuk është vendi për të treguar veshjet e reja që do të vishnit në Sarandë apo Vlorë. Toka këtu është e paqëndrueshme, e përbërë nga hi vullkanik dhe argjilë që thërrmohet nën këmbë. Një palë këpucë të forta mali janë të domosdoshme. Së fundi, përgatituni psikologjikisht për izolimin. Megjithëse është një pikë turistike, ndjesia e braktisjes është e kudogjendur. Kurshumlija, qyteti më i afërt, mban ende shenjat e një ekonomie të vjetër socialiste që po jep shpirt. Nuk ka shkëlqimin e Himarë. Udhëtimi nga Višegrad apo destinacione të tjera rajonale do t’ju tregojë një anë të Ballkanit që është e harruar, e ashpër dhe jashtëzakonisht autentike. Ne udhëtojmë jo për të gjetur veten, por për të humbur idetë tona të gabuara për botën. Qyteti i Djallit është vendi ku iluzionet vdesin nën diellin e gushtit, duke lënë pas vetëm të vërtetën e zhveshur të gurit dhe erës. Nëse jeni duke kërkuar për një ‘gem’ të fshehur, mos ejani këtu. Ejani këtu nëse doni të shihni se si duket fundi i botës përpara se të fillojë përsëri.