Miti i mallkimit dhe realiteti i erozionit në Đavolja Varoš
Harroni kartolinat e bukura me ngjyra të saturura që shihni në Instagram. Qyteti i Djallit, ose Đavolja Varoš, nuk është një park tematik për turistët që kërkojnë rehati. Është një monument i dhunës gjeologjike, një vend ku toka duket se po vjell kolona andeziti nën peshën e një mallkimi imagjinar. Shumë vizitorë mbërrijnë këtu me idenë se do të gjejnë një mrekulli mistike, por realiteti është shumë më i ashpër, më i thartë dhe më i rëndë. Ky lokacion në Serbinë jugore po përgatitet për një ndryshim rrënjësor në vitin 2026, duke vendosur barriera që do të ndryshojnë mënyrën se si ne e konsumojmë këtë peizazh të degraduar.
“Natyra nuk është një tempull, por një punishte, dhe njeriu në të është punëtori që duhet të kuptojë mjetet e tij.” – Johann Wolfgang von Goethe
Një burrë i moshuar me emrin Dragan, i cili ka kaluar më shumë se pesëdhjetë vite në afërsi të Kursumlija-s, më tregoi një herë teksa pinim një raki të fortë nën hijen e një lisi të vjetër, se kolonat nuk janë thjesht gurë. Sipas tij, ato janë dasmorët e mallkuar që tentuan të martonin një vëlla me një motër. Dragan nuk beson te shkenca e erozionit; ai beson te pesha e mëkatit. Ai thotë se sa herë që fryn era e fortë midis kolonave, ju nuk dëgjoni fenomenin akustik të fërkimit të ajrit, por rënkimet e atyre që u shndërruan në gur. Kjo lloj urtësie lokale është ajo që i jep shpirt këtij vendi, përtej shpjegimeve të ftohta gjeologjike që do të gjenit në një udhëzues për turizmi dhe traditat ne slloveni serbi dhe bosnje dhe hercegovine.
Rregulli 1: Regjistrimi paraprak dhe kuotat e kufizuara
Deri dje, mund të hidheshe në makinë nga Gevgelija ose të vije nga një udhëtim i gjatë prej Selanik dhe të hyje pa asnjë pengesë. Në vitin 2026, kjo merr fund. Autoritetet po implementojnë një sistem regjistrimi dixhital që do të kufizojë numrin e vizitorëve në vetëm 200 në ditë. Arsyeja është e thjeshtë: vibrimet e mijëra hapave po përshpejtojnë rrëzimin e kapelave të andezitit që mbrojnë kolonat prej dherisë. Është një masë cinike për disa, por e domosdoshme për ata që duan ta shohin këtë vend ende në këmbë pas një dekade. Ky lloj kontrolli po bëhet normë në shumë destinacione turistike ne shqiperi dhe vendet fqinje për të ruajtur integritetin e monumenteve natyrore.
Rregulli 2: Ndalimi i rreptë i prekjes dhe devijimit nga shtegu
Nëse keni menduar të ngjiteni në bazën e një prej 202 kolonave për një foto ‘origjinale’, harrojeni. Në vitin 2026, sensorët e lëvizjes dhe rojet e pajisura me drone do të monitorojnë çdo milimetër të luginës. Toka këtu është jashtëzakonisht acidike dhe e brishtë. Një prekje e pakujdesshme mund të shkaktojë një reaksion zinxhir që dëmton strukturën që është formuar gjatë shekujve. Kjo nuk është si kalatë prej guri në Herceg Novi apo rrugicat e forta në Nin; këtu jeni në një ekosistem që po vdes dhe po rilind çdo ditë përmes erozionit.
Rregulli 3: Shoqërimi i detyrueshëm për vizitat e natës
Vizitat gjatë natës, kur kolonat ndriçohen me drita artificiale duke krijuar hije groteske, tani do të lejohen vetëm me udhërrëfyes të certifikuar. Nuk bëhet fjalë vetëm për sigurinë fizike nga terreni i thyer. Bëhet fjalë për ruajtjen e narrativës. Autoritetet duan që vizitorët të dëgjojnë historitë e mallkimeve në errësirë, duke e shndërruar eksperiencën në një performancë teatrale. Ky lloj turizmi i kontrolluar po eksperimentohet edhe në vende si Cluj-Napoca apo Sibiu, ku legjendat urbane janë pjesë e produktit që shitet. Ndryshe nga qetësia e ishullit Vis apo sharmi i Korcula, Qyteti i Djallit kërkon një tension të vazhdueshëm emocional.
“Udhëtari sheh atë që sheh, turisti sheh atë që ka ardhur të shohë.” – G.K. Chesterton
Rregulli 4: Taksa e re ekologjike për mirëmbajtjen e ujërave
Uji këtu nuk është burim jete. Dy burimet, Đavolja voda dhe Crveno vrelo, janë aq acidike sa që asnjë gjallesë nuk mbijeton në to. Në vitin 2026, çdo vizitor do të paguajë një taksë shtesë që do të shkojë ekskluzivisht për sistemin e filtrimit dhe mbrojtjen e shtratit të lumit që rrjedh poshtë kolonave. Mineralizimi i lartë i jep ujit një ngjyrë të kuqërremtë që duket si gjak i mpikur mbi dherisë e verdhë. Është një pamje që të kujton peizazhet industriale rreth Arad, por me një origjinë tërësisht natyrore dhe brutale.
Mikro-Zoom: Tekstura e një kolone në vdekje
Le të ndalemi për një moment te një detaj që shumica e njerëzve e kalojnë pa e vënë re. Shikoni me kujdes kolonën numër 42 në anën lindore të luginës. Në majën e saj qëndron një bllok andeziti, një kapele guri që peshon qindra kilogramë. Kjo kapele është arsyeja pse kolona ekziston; ajo mbron dherisë e butë poshtë saj nga shiu. Por nëse vështroni nga afër, do të shihni mikrorrudhat në sipërfaqen e kolonës. Janë vija vertikale të krijuara nga rrjedhja e ujit acidik, të cilat ngjasojnë me lëkurën e një plaku që ka kaluar jetën në diellin e fortë të Vlorë. Kjo teksturë nuk është e lëmuar; është e ashpër, e thërrmueshme dhe mbart një erë të lehtë sulfuri. Kur era kalon nëpër këto pore të vogla të gurit, krijohet një fishkëllimë e ulët, një frekuencë që nuk e dëgjoni me veshë, por e ndjeni në kraharor. Është këtu ku kuptoni se Qyteti i Djallit nuk është një monument statik, por një organizëm që po tretet ngadalë para syve tuaj.
Pse vazhdojmë të vizitojmë vende të tilla që na bëjnë të ndihemi të vegjël dhe të parehatshëm? Ndoshta sepse jemi të ngopur me perfeksionin e rremë të resorteve bregdetare. Udhëtimi në Đavolja Varoš është një ushtrim në përulësi. Është një kujtesë se forcat e natyrës nuk pyesin për dëshirat tona për bukuri estetike. Ato thjesht shkatërrojnë dhe rindërtojnë. Ky vend është një kontrast i madh me pasurinë që ofron kultura dhe historia e ballkanit shqiperi mali i zi dhe me shume, ku njeriu ka lënë gjurmë përmes arkitekturës. Këtu, gjurma e njeriut është vetëm një hije që kalon mbi gurët e mallkuar. Kushdo që kërkon një eksperiencë komode, nuk duhet të vijë kurrë këtu. Ky vend është për ata që gjejnë bukuri te kalbja dhe te forca e pamëshirshme e kohës që gërryen edhe gurin më të fortë.